Amnesty International Polska » Bądź aktywny » Kampanie » Stop Torturom w Wojnie z terroryzmem » Historia Guantanamo »
11 września – Blisko 3000 ludzi ginie na skutek ataku terrorystycznego, podczas którego cztery porwane samoloty uderzają w amerykańskie obiekty, między innymi w wieże WTC w Nowym Jorku.
14 września – Kongres przyjmuje rezolucję nadającą Prezydentowi bezprecedensowe prawo użycia siły przeciwko “narodom, organizacjom i jednostkom”, co do których uznał, iż w jakikolwiek sposób powiązane są z atakami z dnia 11 września czy też planowanymi aktami międzynarodowego terroryzmu.
7 października – USA rozpoczyna akcję zbrojną przeciwko rządom Talibów oraz członkom Al-Kaidy w Afganistanie.
13 listopada – Prezydent Bush wydaje wojskowy rozkaz w sprawie “Zatrzymywania, traktowania i sądzenia osób nie będących obywatelami USA, w wojnie przeciwko terroryzmowi”, upoważniając Pentagon do przetrzymywania obywateli państw innych niż USA przez nieokreślony czas, w nieokreślonych miejscach, bez postawienia zarzutów. Rozkaz nie zezwala takim więźniom domagania się zadośćuczynienia w ramach jakiegokolwiek postępowania procesowego w sądach amerykańskich, zagranicznych czy też międzynarodowych. Jeżeli którykoliwek z przetrzymywanych obywateli miałby zostać poddany procesowi sądowemu, rozprawa potoczy się przed komisją wojskową – organem wykonawczym, nie zaś niezależnym czy też bezstronnym sądem.
28 grudnia – Pismo Departmentu Sprawiedliwości skierowane do Pentagonu zaleca, iż ze względu na fakt, że Zatoka Guantánamo nie jest suwerennym terytorium USA, sądy federalne nie powinny posiadać mocy rozpatrywania skarg “obywateli wrogiego państwa” zatrzymanych w bazie na legalność tego zatrzymania (habeas corpus).
11 stycznia – Pierwsi więźniowie przeniesieni zostają z Afganistanu do Guantánamo, gdzie przetrzymywani są w celach sporządzonych z ogrodzeniowej siatki drucianej w obszarze zwanym Camp X-Ray.
7 luty – Prezydent Bush podpisuje memorandum stanowiące, iż żaden więzień talibski bądź członek Al-Kaidy nie zostanie zakwalifikowany jako jeniec wojenny, a także, iż Artykuł 3 wspólny dla czterech konwencji genewskich nie będzie zastosowany wobec nich. Wspólny Artykuł 3 wymaga przeprowadzania sprawiedliwego procesu i zakazuje tortur, okucieństwa, a także “zniewagi godności osobistej, a zwłaszcza upokarzającego i poniżającego traktowania.”
5 kwietnia – Więzień Yaser Esam Hamdi zostaje przeniesiony z Guantánamo do aresztu wojskowego w USA kiedy stwierdzono, iż jest on obywatelem USA.
28 kwietnia – więźniowie przeniesieni zostają z obozu X-Ray do obozu Delta.
1 sierpnia– Pismo Departmentu Sprawiedliwości skierowane do ówczesnego doradcy prawnego Białego Domu Alberto Gonzalesa informuje, iż Prezydent może wydać zezwolenie na tortury, a przesłuchujący mogą sprawiać silny ból bez przekraczania granicy, która kazałaby uznać go za tortury, a także iż istnieje szeroki wachlarz działań, które mogą być okrutnym, nieludzkim i poniżającym traktowaniem, ale jeszcze nie są torturami, a więc nie są karalne zgodnie z prawem zakazującym tortur. Co za tym idzie, nie jest możliwe wnoszenie oskarżeń przeciwko takim działaniom w majestacie prawa amerykańskiego zabraniającego stosowania tortur przez urzędników amerykańskich poza granicami USA. Nawet jeśli tortury miały miejsce, opinia ta stanowi, że można użyć teorii “konieczności” lub “obrony własnej”, aby jakąkolwiek odpowiedzialność karną.
2 grudnia – Sekretarz Obrony Donald Rumsfeld aprobuje bliżej nieokreślone użycie technik przeprowadzania przesłuchań w Guantánamo włącznie z obnażaniem, nakładaniem kaptura na głowę więźnia, deprywacją sensoryczną, izolacją, poddawaniem więźniów stresującym sytuacjom oraz użyciem psów dla “wywołania stresu”. Uchyla on jednak swoją całościową aprobatę sześć tygodni później, stwierdzając, że zezwolenie na użycie takich technik rozpatrywane będzie indywidualnie.
kwiecień – Sekretarz Rumsfeld zatwierdza techniki przeprowadzania przesłuchań włącznie z izolacją, “maniupulacją środowiskiem” (taką jak regulowanie temperatury), oraz “modyfikacją snu”. Dodatkowe techniki mogą być rozpatrywane indywidualnie.
3 lipca – Pentagon ogłasza, iż Prezydent Bush dał sześciu więźniom z Guantánamo prawo do ubiegania się o rozprawy przed komisją wojskową. Dwóch z nich zostaje następnie uwolnionych bez postawienia zarzutów i bez rozprawy do Wielkiej Brytanii.
maj – Cztery lata po tym, jak Komitet Przeciwko Torturom ONZ skrytykował “niepotrzebnie surowy” reżim amerykańskich więzień o szczególnie zaostrzonym rygorze (supermax), w Guantánamo ukończony zostaje obóz V, wzorowany na takim więzieniu.
28 czerwca – Sąd Najwyższy USA orzeka w sprawie Rasul v. Bush, iż sądy amerykańskie mogą rozpatrywać sprzeciwy co do legalności pozbawienia wolności więźniów w Guantánamo.
7 lipca – Pentagon ogłasza utworzenie Trybunałów ds. Weryfikacji Statusu Bojowników (Combatant Status Review Tribunals) – są to zespoły składające się z trzech oficerów, którym nadano prawo opierania się na tajnych bądź wymuszonych dowodach przeciwko więźniom, którym odmówiono reprezentacji prawnej i założono, iż są tzw. ”wrodzy bojownicy”, dopóki nie udowodnią inaczej.
listopad – Wniosek wniesiony w sądzie federalnym w imieniu jemeńskiego więźnia Salima Ahmeda Hamdana prowadzi do zawieszenia postępowań przed-procesowych komisji wojskowej.
25 maja – Amnesty International wzywa do zamknięcia więzienia w Guantánamo. Wezwanie to poprą później eksperci ONZ, byli prezydenci USA Carter i Clinton, głowy państw europejskich i innych, a także organizacje prawnicze i organizacje obrony praw człowieka.
30 grudnia – Prezydent Bush podpisuje Ustawę o Traktowaniu Zatrzymanych (2005), która zabrania stosowania okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania więźniów, ale też poważnie ogranicza prawo więźniów w Guantánamo do sądowej kontroli legalności ich przetrzymywania i warunków uwięzienia.
10 czerwca – trzech więźniów umiera w więzieniu, według doniesień po popełnieniu samobójstwa.
29 czerwca – Sąd Najwyższy USA, w sprawie Hamdan v. Rumsfeld, postanawia, iż komisje wojskowe ustanowione na mocy Rozkazu Wojskowego z 2001 roku są sprzeczne z prawem amerykańskim i międzynarodowym Sąd Najwyższy postanawia także, że wspólny Artykuł 3. do konwencji genewskich ma zastosowanie, zmieniając prezydenckie postanowienie z roku 2002.
6 września – Prezydent Bush ogłasza przeniesienie do Guantánamo 14 więźniów którzy przetrzymywani byli w tajnych więzieniach CIA (“czarnych dziurach”).
17 października – Prezydent Bush podpisuje ustawę o komisjach wojskowych (Military Commissions Act), która pozbawia amerykańskie sądy prawa do rozpatrywania wniosków w sprawie legalności zatrzymania osób nie będących obywatelami USA przetrzymywanych jako “wrodzy bojownicy” (enemy combatants) w miejscu pod kontrolą USA gdziekolwiek na świecie; upoważnia ona Prezydenta do ustanowienia nowych komisji wojskowych w do sądzenia takich więźniów, a także zawęża zakres amerykańskiej Ustawy o Zbrodniach Wojennych (War Crimes Act), gdyż nie kryminalizuje w sposób nie pozostawiający wątpliwości nierzetelnych procesów sądowych lub “zamachów na godność osobistą, a w szczególności upokarzającego i poniżającego traktowania”, zakazanych wspólnym Artykułem 3 konwencji genewskich. Prezydent Bush oświadcza, iż ustawa ta pozwoli na kontynuację programu tajnych więzień CIA.
Październik/Listopad– Władze USA starają się o odrzucenie wszystkich wniosków o stwierdzenie legalności zatrzymania (habeas corpus) złożonych przed wejściem w życie ustawy o komisjach wojskowych, złożonych w imieniu więzionych w Guantánamo. Władze argumentują, że cokolwiek 14 nowych więźniów wie o programie CIA, nie może być to ujawnione ze względu na interesy bezpieczeństwa narodowego.
2006
Grudzień – w Guantanamo zostaje otwarty Obóz 6
13 grudnia – Sędzia Federalny odrzuca wniosek Salima Ahmeda Hamdana o stwierdzenie legalności jego zatrzymania powołując się na ustawę o komisjach wojskowych (Military Commissions Act), która pozbawia amerykańskie sądy prawa do rozpatrywania takich przypadków.
2007
20 lutego Sąd Apelacyjny Stanów Zjednoczonych orzeka zgodnie z ustawą o komisjach wojskowych (MCA) o nieprzyznaniu kompetencji sądom federalnym do przyjmowania wniosków o stwierdzenie legalności zatrzymania przetrzymywanych w Guantanamo
30 marca Australijczyk David Hicks zostaje pierwszym zatrzymanym w Guantanamo skazanym przez amerykański sąd wojskowy, czyli komisję wojskową. Zgodnie z umową przed rozprawą przyznaje się do winy, że materialnie wspierał terroryzm. Zostaje skazany na 9 miesięcy więzienia w Australii.
27 kwietnia Pentagon informuje o przeniesieniu Irakijczyka Abd’a al Hadi al Iraqi’ego do Guantanamo. Wcześniej był on przetrzymywany w tajnych więzieniach CIA
30 maja Władze Guantanamo podają do informacji, że Saudyjski więzień został znaleziony martwy w swojej celi. Według władz więzień popełnił samobójstwo.
7 czerwca Amnesty International wraz z pięcioma innymi organizacjami obrońców praw człowieka publikuje nazwiska 39 osób, które były przetrzymywane w tajnych więzieniach CIA, a których obecnego miejsca pobytu nie można ustalić.
11 czerwca Na trzecim posiedzeniu Sądu Apelacyjnego Stanów Zjednoczonych dla Czwartego obwodu zadecydowano o zakończeniu aresztu wojskowego Aliego Saleha Kblaha al-Marriego. Sąd jest zdania, że Prezydent nie miał prawa wydania wojskowego rozkazu o schwytanie i uwięzienie podejrzanego na czas nieokreślony. Sąd uznał, że Ali legalnie przebywał na terenie USA, w związku z tym przysługuje mu prawo do konstytucyjnej ochrony obywatelskiej, do uczciwego procesu sądowego. Nie może zostać zatrzymany bez postawienia mu zarzutów. Jednak później 31 października Sąd Najwyższy zgadza się rozpatrzyć ponownie jego sprawę. Ali al-Marri nadal pozostaje w wojskowym areszcie na czas nieokreślony.
20 lipca prezydent Bush wydaje zarządzenie zezwalające na stosowanie i popierające tajne przetrzymywanie. Zarządzenie mówi, że wspólny Artykuł 3 Konwencji genewskich stosuje się również do tego programu i program wypełnia zobowiązania USA wywodzące się z tego artykułu, dopóki „warunki przetrzymywania i przesłuchiwania w ramach programu” będą ograniczać się do tych ujętych w zarządzeniu.
9 sierpnia Pentagon informuje, że w sierpniu 2006 roku CSRT (Combatant Status Review Tribunals - Trybunał Weryfikacji Statusu Bojowników) postanowił o przeniesieniu 14 więźniów do Guantanamo. Spełniali oni bowiem kryteria kwalifikujące ich do tzw. „wrogich bojowników”.
6 grudnia Dyrektor CIA ujawnia informację o taśmach video, na których nagrane zostały przesłuchania prowadzone w 2002 roku. Przesłuchania odbywały się zgodnie z programem tajnych więzień CIA. Taśmy zostały zniszczone przez Agencje w 2005 roku. Taśmy mogły zawierać nagrania obrazujące stosowanie metod tortur znanych jako „waterboarding” polegającej na symulacji topienia ofiary. Skrępowany więzień przywiązany jest do ławki, głowa znajduję się poniżej poziomu stóp, twarz przykrywana jest celofanem i polewana wodą. Więzień zaczyna się dławić. Poddany torturze ma wrażenie, że tonie i dusi się..
2008
5 lutego Dyrektor CIA potwierdza, że metoda „waterboarding” była stosowana wobec trzech zatrzymanych przesłuchiwanych w ramach programu tajnych więzień CIA.
14 marca Pentagon oświadcza, że przeniesienie do Guantanamo afgańskiego więźnia Mahummad’a Rahim al- Afgani’ego odbywało się w ramach programu tajnego aresztu CIA.
13 maja Rząd Stanów Zjednoczonych ustosunkowuje w sprawie skazanych na śmierć pięciu Gaunatanamskich więźniów we wspólnym procesie prowadzonym przez komisję wojskową amerykańskiego sądu wojskowego. Khalid Sheikh Mohammed, Walid bin Attash, Ramzi bin al-Shibh, ‘Ali ‘Abd al-‘Aziz ‘Ali i Mustafa al Hawsaw zostali oskarżeni o udział w zamachach 11 września 2001 roku. Wcześniej przez ponad cztery i pół roku, aż do ich przeniesienia, utrzymywano informację o ich zniknięciu w ramach programu tajnych więzień CIA.
Czerwiec Rząd Stanów Zjednoczonych ujawnia przed Komitetem ONZ ds. Praw Dziecka, że około 2500 dzieci były przetrzymywane w amerykańskim więzieniu wojskowym w Iraku, Afganistanie i Guantanamo. Blisko 90 z nich przebywało w amerykańskiej bazie powietrznej w Bagramie w Afganistanie, do kwietnia było ich 10. Rząd USA twierdził, że w Guantanamo więziono 8 dzieci, jednak później okazało się, że było ich 12.
12 czerwca Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych orzeka w sprawie Boumediene v. Bush, iż więźniowie przetrzymywani w Guantanamo jako “wrodzy bojownicy” mają prawo odwołania się od decyzji ich zatrzymiania na drodze procesu sądowego. Sąd Najwyższy oświadcza, że próby administracji Busha i Kongresu (na podstawie ustawy z 2006 roku o Komisjach Wojskowych) aby pozbawić zatrzymanych prawa do stwierdzenia legalności ich zatrzymania są niezgodne z Konstytucją i odrzuca ustanowione przez Kongres rozporządzenie o programie zmianie procedur stwierdzania legalności zatrzymanych więźniów.
15 lipca pięcioma głosami do czterech Sąd Apelacyjny dla Czwartego Sądu Okręgowego orzeka, że Kongres nie miał prawa upoważnić Prezydenta do wydania decyzji o zatrzymaniu Ali’ego Saleh’a Kahlah’a al – Marri’ego jako „wrogiego bojownika”
Lipiec/sierpień – odbywa się pierwszy proces z serii zaplanowanych procesów zgodnie z ustawą z 2006 o Komisjach Wojskowych. Amerykański sąd wojskowy w Guntanamo skazuje Jemeńczyka Salima Hamdan’a na 5 i pół roku więzienia. Sąd przysięgły złożony z sześciu amerykańskich oficerów wojskowych uznaje oskarżonego winnym materialnego wsparcia terroryzmu, jednak uniewinnia go za „spiskowanie”. Przysięgli uznali, że Jemeńczyk nie mógł brać udziału w zamachach 11 września. Na poczet kary zaliczono skazanemu pięć lat, które już spędził w Guantanamo, dlatego resztę kary odbywać miał w jemeńskim więzieniu przez okres jednego miesiąca na podstawie wydanego wyroku.
7 października Sędzia Federalny Stanów Zjednoczonych nakazuje Rządowi uwolnienie siedemnastu więźniów pochodzenia Uighur wciąż przetrzymywanych w Guantanamo. Rząd wcześniej przyznał, że mężczyźni ci nie są „wrogimi bojownikami”, jednak odwołuje się od decyzji Sądu, dlatego zwolnienie więźniów zostaje odłożone w czasie.
11 listopada Amnesty International wraz z pięcioma innymi organizacjami chroniącymi prawa człowieka wzywa rządy krajów europejskich do podjęcia działań na rzecz ochrony przetrzymywanych więźniów w Guantanamo którym postawiono zarzutów, a którzy nie mogą wrócić do swoich krajów z obawy przed użyciem wobec nich tortur.
20 listopada Sąd Okręgowy w Kolumbii nakazuje uwolnienie pięciu z sześciu mężczyzn zatrzymanych w styczniu 2002 roki w Bośni i Hercegowinie. Jednocześnie zezwala na zatrzymanie szóstego więźnia, który pozostając w Guantanamo staje się pierwszym zatrzymanych mającym status „ wrogiego bojownika” , który na podstawie orzecznictwa Sądu Najwyższego w sprawie Boumediene w czerwcu 2008 posiada prawo do procesu o stwierdzenie legalności jego zatrzymania.
5 grudnia Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych zgadza się na prowadzenie sprawy Katarczyka Ali’egi al Marri’ego, przetrzymywanego w USA od czerwca 2003 roku jako „wrogiego bojownika”. Sprawa rozpatrywana miała być niezależnie od rezolucji ustanowionej przez Kongres (patrz 14 wrzesień 2001), na podstawie której Prezydent uzyskał prawo do wydania decyzji o zatrzymaniu każdego rezydenta przebywającego na ziemiach USA, co do którego uznał, iż w jakikolwiek sposób powiązany jest z atakami z dnia 11 września czy Al.-Kaidą.
11 grudnia Komisja Sił Zbrojnych Stanów Zjednoczonych podaje do informacji publicznej raport i wnioski o nadużyciach stosowanych w trakcie walki z terrorem. Według sprawozdania członkowie amerykańskiego rządu zamówili informacje w jaki sposób wykorzystywać agresywne techniki, ponownie stworzyli tak prawo, aby zalegalizować nowe metody. Ujawniono również fakt, że „agresywne” metody przesłuchań zalegalizowane przez Sekretarza Obrony Donalda Rumsfelda były wykorzystywane w Afganistanie i Iraku.
11 grudnia Minister Spraw Zagranicznych Portugalii Luis Amado oświadcza, że Portugalia jest gotowa na przyjęcie więźniów, którzy nie mogą wrócić do swoich krajów, jak również w otwartym liście wzywa przywódców pozostałych państw Unii Europejskiej, aby poszli w jego ślady.
26 grudnia Szef polskiej dyplomacji Radosław Sikorski informuje, że Polska nie zamierza przyjmować więźniów z Guantanamo.
2009
22 stycznia – Prezydent Obama podpisuje rozkaz zamknięcia Guantanamo w ciągu roku
Tłum. Piotr Leniartek, Anna Zakrzewska