W przeddzień planowanych w wielu tureckich miastach demonstracji pierwszomajowych Amnesty Internatinal wezwała tureckie władze do zapewnienia przestrzegania prawa wolności do pokojowych zgromadzeń. Upomniała także funkcjonariuszy aparatu przymusu by używali tylko niezbędnych i proporcjonalnych środków w trakcie pełnienia swych obowiązków.

W liście do ministra spraw wewnętrznych Turcji Besir Atalay, Nicola Duckworth dyrektorka programu ds. Europy i Azji Centralnej Amnesty Internatinal napisała: „Prawo do organizowania pokojowych demonstracji jest zabezpieczone w międzynarodowych standardach praw człowieka prawem do wolności pokojowych zgromadzeń. W społeczeństwie demokratycznym wszelkie ograniczenia nałożone na te wolności muszą być prawnie uzasadnione i niezbędne dla ochrony bezpieczeństwa kraju lub porządku publicznego lub dla ochrony praw i wolności innych.”

Amnesty Internatinal jest zaniepokojona, ponieważ w wielu niedawnych przypadkach prawo do wolności pokojowych zgromadzeń było łamane poprzez nieproporcjonalne używanie siły wobec demonstrantów, a tym którzy zostali zatrzymani groziły tortury i inne formy złego traktowania:

W trakcie pokojowej demonstracji w Istambule 1 maja 2007 policja używała pałek i gazu łzawiącego w celu rozpędzenia demonstrujących. 38 osób złożyło skargi twierdząc, że zostały ranione przez policjantów w trakcie demonstracji. Jednak 12 marca 2008 roku prokurator generalny orzekł, że użycie siły było zgodne z prawem, ponieważ władze nie wyraziły zgody na przeprowadzenie demonstracji. Ta decyzja jest sprzeczna z postanowieniem, że siła użyta przez funkcjonariuszy aparatu przymusu powinna być proporcjonalna niezależnie od tego czy demonstracja jest legalna czy nie.

W południowo-wschodniej Turcji władze zakazały obchodów Newroz 21 marca 2008 roku w wyniku arbitralnej decyzji nieuzasadniającej ograniczenia wolności zgromadzeń. Newroz jest tradycyjnym świętem Nowego Roku w perskim kalendarzu, obchodzone 21 marca – wtedy następuje zrównanie dnia z nocą - dla uczczenia nadejścia wiosny. Święto obchodzone jest głównie przez kurdyjską społeczność w Turcji.

W miastach, gdzie zakazano zgromadzeń, policja użyła znacznej siły w celu rozpędzenia demonstrantów, co doprowadziło do gwałtownych starć. Zastosowanie plastikowych kul i ostrej amunicji spowodowało śmierć trzech osób, wielu zostało rannych. Sfilmowany materiał telewizyjny pokazywał funkcjonariuszy aparatu przymusu dotkliwie bijących demonstrantów.
W trakcie gwałtownych demonstracji w kilku miastach w prowincji Diyarbakir w marcu 2006 roku zginęło 10 osób, wśród których byli zarówno demonstranci jak i niebiorący udziału w zamieszkach świadkowie, czworo z zabitych to dzieci. Rozprzestrzeniały się pogłoski o stosowaniu przez policję tortur i złego traktowania w aresztach. W następstwie protestów w Diyarbakir prokuratorzy wszczęli 32 śledztwa w sprawie tortur i innych form złego traktowania, natomiast MSW zajęło się 72 dochodzeniami administracyjnymi.
Minęło ponad dwa lata od tych wydarzeń, a wciąż nie postawiono w stan oskarżenia żadnego przedstawiciela sił bezpieczeństwa w związku z torturami lub oddaniem śmiertelnych strzałów w trakcie demonstracji.

„Zarzuty stawiane policji o używanie nieproporcjonalnej siły wobec demonstrantów i zatrzymanych nie są rozpatrywane tak jak być powinny – szybko, bezstronnie, skutecznie. De facto powoduje to rozprzestrzenianie się aktów łamania praw człowieka dokonywanych przez funkcjonariuszy aparatu przymusu” powiedziała Nicola Duckworth.

Tło wydarzeń

Utrzymywanie porządku podczas demonstracji powinno być zgodne z ONZ-owskimi Podstawowymi Zasadami Użycia Siły i Broni Palnej przez Funkcjonariuszy Aparatu Przymusu:
Funkcjonariusze aparatu przymusu powinni stosować pokojowe środki, nie uciekając się do używania siły oraz broni palnej, które powinny być stosowane tylko, gdy inne metody okażą się nieskuteczne lub gdy nie ma szans na osiągnięcie zamierzonego celu.
Zasada użycia jak najmniejszej siły dla osiągnięcia celu musi być przestrzegana niezależnie od tego czy demonstracja jest legalna czy nie.
Funkcjonariusze aparatu przymusu mogą używać broni palnej w minimalnym oraz niezbędnym zakresie i tylko, gdy mniej niebezpieczne środki nie przynoszą skutku - w samoobronie i dla ochrony innych, gdy występuje bezpośrednie zagrożenie życia lub niebezpieczeństwo odniesienia poważnych obrażeń.
Oficerowie aparatu przymusu muszą wykazywać opanowanie, gdy użycie broni palnej jest nieuniknione; ranni powinni mieć zapewnioną pomoc medyczną, a ich rodziny i przyjaciele powinni być zawiadomieni tak szybko jak to możliwe.
W prawie międzynarodowym absolutnie zakazane jest stosowanie przez funkcjonariuszy aparatu przymusu tortur lub innych form złego traktowania.
Zarzuty o użycie nieproporcjonalnej siły przez funkcjonariuszy aparatu przymusu powinny być dokładnie zbadane, a winni powinni zostać pociągnięci do odpowiedzialności.

Amnesty Internatinal wyraża swoje zaniepokojenie, że te standardy nie były przestrzegane w trakcie i po demonstracjach w Turcji.

Tłumaczyła Gabrysia Cichowicz