TURCJA
Republika Turcji
Prezydent: Abdullah Gül (w sierpniu zastąpił Ahmeta Necdeta Sezera)
Premier: Recep Tayyip Erdoğan
Kara śmierci: abolicja na wszystkie rodzaje przestępstw
Ludność: 75,2 mln
Przeciętna długość życia: 71,4 lat
Umieralność poniżej 5-go roku życia(m/k): 47/37 na 1000
Dorośli posiadający umiejętność pisania i czytania: 87,4%
W odpowiedzi na pogłębiającą się niestabilność sytuacji politycznej i interwencje wojskowe, przemoc w Turcji i uczucia nacjonalistyczne nabrały na sile. Nadal ograniczana jest wolność wyrażania poglądów. Utrzymały się także zarzuty dotyczące torturowania i wykorzystywania innych metod znęcania się, oraz nadużywania siły przez stróżów prawa. Dochodzenia sądowe za naruszanie praw człowieka były mało efektywne a ich ilość zdecydowanie niewystarczająca, poza tym poddawano w wątpliwość uczciwość rozpraw. Naruszano prawa uchodźców i osób ubiegających się o azyl (polityczny). Poczyniono jedynie niewielki postęp w kierunku zapewnienia pomocy dla ofiar przemocy w rodzinie.
Tło wydarzeń
Po zastrzeleniu turecko-ormiańakiego dziennikarza Hranta Dinka, które miało miejsce w styczniu, w Turcji utrzymywała się atmosfera nietolerancji. Począwszy od maja, znaczne nasilenie konfliktu zbrojeniowego pomiędzy tureckimi siłami zbrojnymi a Partią Pracy Kurdystanu (PKK) doprowadziło już do wielokrotnego naruszania praw człowieka. W czerwcu wojsko ogłosiło powstanie trzech tymczasowych stref bezpieczeństwa w trzech rejonach graniczących z Irakiem, a kolejnych trzech w grudniu.
Nieudolne próby parlamentu w czasie wybierania nowego prezydenta zakończyły się przedwczesnymi wyborami parlamentarnymi w lipcu. Ponownie wybierano rząd, a już w sierpniu parlament zdołał wyłonić Abdullaha Güla jako nowego prezydenta. We wrześniu rząd mianował komisję, która miała przygotować znaczące poprawki do konstytucji. W listopadzie rozpoczął obrady Sąd Konstytucyjny, którego celem było wydanie zakazu działalności prokurdyjskiej Demokratycznej Partii Ludowej (DTP).
Dziesiątki cywilów zginęło lub zostało rannych w atakach bombowych organizowanych przez nieznanych sprawców. W maju i październiku bomby eksplodowały w Izmir zabijając dwoje ludzi i raniąc wielu innych. W maju bomba podłożona w Ulus – dzielnicy Ankary, zabiła dziewięć osób, a obrażeń doznało ponad sto osób. We wrześniu zginęło kilka osób podczas ataku na minibus w prowincji Şirnak.
W grudniu w północnym Iraku zamieszkałym głównie przez ludność pochodzenia kurdyjskiego siły zbrojne Turcji rozpoczęły interwencje militarne, których celem miały być bazy PKK.
Wolność wyrażania poglądów
Nadal ograniczano się możliwość pokojowego wyrażania poglądów, zarówno w prawie jak i w życiu codziennym. Prawnicy, dziennikarze, obrońcy praw człowieka byli ofiarami nagabywania, zastraszania, bezprawnego oskarżania i ataków fizycznych. Liczba spraw w sądzie, które wnoszono na podstawie Artykułu 301 Kodeksu Karnego, znacznie się zwiększyła. Artykuł 301 KK, który napotyka na zdecydowany sprzeciw zarówno w kraju jak i poza jego granicami, zakazuje „oczerniania istoty tureckości”.
Hrant Dink, dziennikarz i obrońca praw człowieka, został zastrzelony 19 stycznia. Wcześniej był ścigany sądownie, właśnie na podstawie Artykułu 301. Podejrzany w tej sprawie rzekomo oświadczył, że zabił Dinka ponieważ ten „oczernił tureckość”. Pogrzeb dziennikarza, w którym wzięło udział ok. 100 tysięcy osób, był bezprecedensowym wyrazem solidarności społeczeństwa. Chociaż policyjne śledztwo w sprawie morderstwa zaowocowało jedynie doprowadzeniem przed sąd kilku podejrzanych, nigdy nie udowodniono jaką winę za to morderstwo ponoszą tajne służby. Syn Hranta Dinka, asystent montażysty – Arat Dink, i Sarkis Seropyan – właściciel turecko-armeńskiego tygodnika Agos, zostali skazani w październiku na podstawie Artykułu 301 na rok więzienia w zawieszeniu.
W kwietniu zabito dwóch obywateli tureckich i jednego obywatela Niemiec pracujących dla chrześcijańskiego wydawnictwa w Malatya. Ofiary prawdopodobnie miały związane nogi i ręce, i poderżnięte gardła. Proces oskarżonych w związku z tą zbrodnią rozpoczął się w listopadzie.
Artykuł 216 Kodeksu Karnego, który zabrania „podburzania do wrogości lub nienawiści w społeczeństwie”, był stosowany w sposób zaskakująco dowolny i przesadnie restrykcyjny.
W listopadzie prawniczka Eren Keskin została skazana na rok więzienia za użycie słowa „Kurdystan”. Wyrok zmieniono później na grzywnę w wysokości 3 300 lirów, co odpowiada sumie 2 800 USD.
Oskarżenia wnoszono także na podstawie Artykułu 7(2) z prawa o antyterroryźmie, które zakazuje „propagowania organizacji terrorystycznych i propagandy dla ich celów”.
W listopadzie, członek partii DTP i burmistrz miasta Van – Gülcihan Şimşek, został skazany na rok więzienia za zwrócenie się do lidera partii PKK Abdullaha Öcalana per „Pan”.
Obrońcy praw człowieka
Obrońcy praw człowieka byli ścigani sądownie za działalność pokojową.
W styczniu na rozkaz biura Gubernatora Istambułu zamrożono środki na kontach bankowych tureckiego odziału Amnesty International z powodu „nielegalnego zbierania kapitału”, natomiast w maju za to samo wykroczenie nałożono karę grzywny na przewodniczącego organizacji. Turecki odział Amnesty International złożył odwołanie od tej decyzji, jednak na koniec roku obydwie sprawy pozostawały wciąż niewyjaśnione.
W czerwcu skazano trzy osoby powiązane ze Stowarzyszeniem Praw Człowieka (IHD) za skrytykowanie rządowej operacji przeprowadzanej w więzieniach w 2000 roku „powrót do życia”. Każda z oskarżonych osób dostała wyrok dwóch lat i ośmiu miesięcy więzienia.
Serpil Küksal, Murat Dünsen i Ibrahim Kizrtici byli oskarżeni za udział w manifestacji przeciwko obowiązkowi odbycia służby wojskowej. Wszystkich trzech uniewinniono w grudniu.
Biuro Gubernatora Istambułu złożyło wniosek o zamknięcie organizacji Lambda Istanbul zrzeszającej gejów, lesbijki, osoby biseksualne i transseksualistów. Powodem tej decyzji miały być nazwa i cele organizacji, które są sprzeczne z „prawem i porządkiem moralnym”.
Bezkarność
Śledztwa w sprawach naruszania praw człowieka, których dopuszczali się urzędnicy państwowi, były błędnie przeprowadzane, a liczba oskarżonych wciąż nie odpowiadała rzeczywistej liczbie popełnionych przestępstw. Oficjalny mechanizm obrony praw człowieka pozostał bezskuteczny. W czerwcu parlament turecki przyjął poprawkę do Prawa o Obowiązkach i Uprawnieniach Policji. Przyznano w ten sposób policji szersze uprawnienia do używania argumentu siły, m.in. poprzez zezwolenie na strzelanie do uciekającego podejrzanego jeżeli ten nie zareaguje na rozkaz zatrzymania się.
W czerwcu zwolniono wszystkich czterech policjantów sądzonych za zabójstwo Ahmeta Kaymaza i jego 12-letniego syna Uğura na progu ich domu. Oficerowie policji stwierdzili, że śmierć dwóch osób była wynikiem konfliktu z użyciem broni, jednak jak wynika z raportu medycyny sądowej do ofiar strzelono kilkakrotnie z bliskiej odległości.
Wyrok skazujący dwóch oficerów żandarmerii wojskowej został obalony, natomiast za winnego wysadzenia w powietrze księgarni w południowo-wschodniej części miasta Şemdinli w 2005 roku, podczas którego zginęła jedna osoba, uznano informatora. Rewizja procesu rozpoznawana była w sądzie wojskowym. Na pierwszej rozprawie w grudniu uwolniono dwóch żołnierzy i wrócili oni do pełnienia służby.
W listopadzie uznano za niewinnych 10 oficerów policji, którzy mieli torturować dwie kobiety w areszcie policyjnym w Istambule w 2002 roku. Kobiety te, „Y” i „C”, rzekomo zostały poddane torturom takim jak pobicie, rozebranie do naga i oblanie lodowatą wodą pod wysokim ciśnieniem, oraz próbie gwałtu. Werdykt zapadł w oparciu o nowy raport medyczny sporządzony na zlecenie obrony, w którym nie wykazano „wyraźnych dowodów na to, że torturowanie rzeczywiście miało miejsce”.
Niesprawiedliwe procesy
Nadal pozostały wątpliwości co do uczciwości przeprowadzanych procesów, szczególnie w odniesieniu do ludzi oskarżanych na podstawie prawa o antyterroryźmie. W tych przedłużających się procesach rzekomo używano jako dowodów zeznań świadków uzyskanych podczas tortur.
W czerwcu zamknięto w więzieniu Mehmeta Desde, który wraz z siedmioma innymi osobami został skazany za popieranie lub członkostwo w „nielegalnej organizacji”, ze względu na powiązania skazanych z Partią Bolszewicką (tereny Północnego Kurdystanu / Turcji). Partia jednak ani nie użyła ani nie popiera przemocy, poza tym nie udowodniono żadnych istniejących powiązań między Partią a oskarżonymi. Podstawą oskarżenia Mehmeta były zeznania rzekomo uzyskane podczas torturowania świadka.
Selahattin Ökten cały rok 2007 spędził w areszcie w oczekiwaniu na proces. Zatrzymano go pod zarzutem brania udziału w działaniach PKK. Zarzuty oparto na zeznaniach jednego świadka, którego rzekomo torturowano by je zdobyć i który je następnie odwołał.
Zabójstwa w spornych okolicznościach
Nieprzerwanie raportuje się o śmiertelnych postrzałach z ręki służb bezpieczeństwa. Jako usprawiedliwienie zwykle podaje się, że ofiara nie posłuchała rozkazu by się zatrzymać. Jednakże w wielu wypadkach służby bezpieczeństwa często nadużywały argumentu siły i niektóre zabójstwa mogą nawet wskazywać na pozadsądowe egzekucje. W kilku przypadkach śledztwa po prostu kończyły się kompromisem, jeżeli oficer policji zgubił dowody.
W sierpniu zmarł, po tym jak został postrzelony w areszcie policyjnym w Istambule, Festus Okey – Nigeryjczyk ubiegający się o azyl. Dowód rozstrzygający w jego sprawie – koszula, którą miał na sobie w dniu postrzelenia, został najwyraźniej przez policję zgubiony. Oficera policji oskarżono o umyślne zabójstwo.
We wrześniu Bülent Karataş został zastrzelony przez oficera żandarmerii w prowincji Tunceli, Hozat. Zgodnie z zeznaniami Rizy Çiçeka, który także poważnie ucierpiał podczas tego zdarzenia, policja zmusiła parę do pozbycia się ubrań jeszcze zanim wystrzelono pociski. Śledztwo przeprowadzane w tej sprawie było utajnione.
Torturowanie i inne formy maltretowania
Nieustannie stawiano zarzuty o torturowanie i wykorzystywanie innych form maltretowania, szczególnie poza oficjalnymi miejscami zatrzymań i aresztów.
Zmarły w czerwcu Mustafa Kükçe był przetrzymywany na kilku różnych posterunkach policji w Istambule. Mimo że bliscy zmarłego po zidentyfikowaniu ciała stwierdzili, że widoczne były na nim oznaki torturowania przed śmiercią, nie rozpoczęto postępowania przeciwko oficerom policji.
Prawnik Muammer Öz został rzekomo pobity przez oficerów policji w chwili, gdy pił herbatę z rodziną w dzielnicy Moda w Istambule. W raporcie medycznym nie udało się wykazać, że jego nos został złamany podczas napaści. Muammer Öz powiedział Amnesty International, że policjanci okładali go pałkami i pięściami wykrzykując przy tym, że nigdy nie spotka ich za to kara. W tej sprawie oskarżono dwóch policjantów i oczekiwali oni na proces. Członkowie sił bezpieczeństwa nadużywali siły, gdy pilnowali porządku podczas manifestacji.
1 maja kilka pokojowych demonstracji z okazji święta Dnia Pracy w różnych rejonach kraju policja użyła pałek i gazu łzawiącego przeciwko maszerującym demonstrantom. Jedynie w Istambule zatrzymano ok. 800 osób, chociaż całkowita liczba aresztowanych nie jest jeszcze znana.
Warunki w więzieniach
W więzieniach typu „F” nadal stosuje się surowe i dość przypadkowe kary. Postanowienia obiegówki wydanej w styczniu, która miała więźniom zagwarantować większe prawa do stowarzyszeń, w dużej mierze nie zostały wprowadzone w życie. Niektórzy więźniowie byli trzymani w izolatkach lub odseparowani w małych grupach. Podczas powszechnych protestów nawoływano o wypuszczenie z zamknięcia w odosobnieniu lidera PKK Abdullaha Öcalana oraz o wszczęcie śledztwa w sprawie jego traktowania.
W maju Europejski Komitet ds. Zapobiegania Torturom (CPT) przyjechał do więzienia na wyspie Imrali, gdzie przetrzymywany jest Abdullah Öcalan, w celu skontrolowania warunków w jakich przebywa więzień i jego stanu zdrowia. Niestety sprawozdanie CPT nie zostało opublikowane przed końcem roku.
Uchylanie się od obowiązku służby wojskowej
Nie dostrzeżono uchylania się od obowiązku służby wojskowej, ale nie istnieje co do tego żadna alternatywa dla cywilów.
Osman Murat Ülke, który notorycznie próbuje uchylić się od obowiązku służby wojskowej, został ponownie wezwany do odbycia pozostałej części kary więzienia za niedopełnienie obowiązku służby wojskowej. Próbując wymierzyć karę Osmanowi Turcja działa wbrew orzeczeniu Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 2006 roku w sprawie Ülke, który zobowiązuje rząd turecki do wydania prawa zabraniającego ciągłego ścigania obywateli uchylających się od obowiązku służby wojskowej.
Uchodźcy i ubiegający się o azyl
Uchodźcom nieprzerwanie odmawia się dostępu do sprawiedliwego i efektywnego krajowego systemu przyznawania azylu. Postępując wbrew prawu międzynarodowemu władze tureckie przy użyciu siły zawróciły uchodźców i ubiegających się o azyl z powrotem do krajów, gdzie ich życie było narażone na poważne konsekwencje naruszania praw człowieka.
W październiku, uznany za uchodźca przez UNHCR Ayoub Parniyani razem z żoną Ayshą Khaeirzade i synem Komasem Parniyani zostali siłą zawróceni na terytorium północnego Iraku. Wszyscy troje są obywatelami Iranu. Akcja była następstwem zawrócenia w czerwcu na teren Iraku 135 Irakijczyków, którym odmówiono prawa do ubiegania się o azyl polityczny.
Przemoc wobec kobiet
Prawa i regulacje mające chronić kobiety jako ofiary przemocy domowej były wprowadzane w nieadekwatny sposób. Liczba schronisk i domów pomocy nadal jest dużo niższa niż ich wymagana ilość ustalona w Prawie o Samorządach z 2004 roku, które mówi, że na każdym osiedlu z liczbą mieszkańców przewyższającą 50 000 powinno powstać schronisko. Pomoc telefoniczna dla ofiar przemocy w domu, którą w lipcu 2006 premier Turcji roku obiecał stworzyć, jeszcze do końca roku 2007 nie powstała.
Tłumaczyła Aleksandra Tarnowska