Europejski Trybunał Praw Człowieka broni praw osób ubiegających się o azyl na terenie UE – Amnesty International

Europejski Trybunał Praw Człowieka broni praw osób ubiegających się o azyl na terenie UE

Osoby szukające azylu przed depatamentem ds. azylantów politycznych greckiej policji, Ateny, czerwiec 2009 r.

Grecja i Belgia naruszyły Europejską Konwencję Praw Człowieka łamiąc prawa Afgańczyka szukającego azylu w Europie. 21 stycznia orzekł tak Europejski Trybunał Praw Człowieka.

M.S.S. pochodzący z Afganistanu, ubiegający się o azyl, początkowo dotarł do UE przez Grecję i ostatecznie dotarł do Belgii, gdzie wystąpił o azyl. Jednakże, władze belgijskie kazały wrócić mu do Grecji, pomimo jego sprzeciwu opartego na znanych dowodach, że Grecja nie miała sprawnego systemu azylowego, i że ryzykował wydalenie do Afganistanu. Gdy dotarł do Grecji, władze greckie przetrzymywały go dwukrotnie w skandalicznych warunkach i po zwolnieniu, zostawiły go bez środków do życia na ulicy. Z dniem 1 września 2010 roku, kiedy Wielka Izba Europejskiego Trybunału Praw Człowieka rozpatrywała sprawę, M.S.S. czekał na swoje pierwsze przesłuchanie w sprawie przyznania azylu w Grecji.

Wielka Izba Europejskiego Trybunału Praw Człowieka jest międzynarodowym organem sądowym z siedzibą w Strasburgu, orzekającym w sprawie skarg o naruszenie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i zrzeszającym 47 państw członkowskich Rady Europy. Orzeczenia Wielkiej Izby Trybunału są wydawane przez 17 sędziów Trybunału. Orzeczenia Wielkiej Izby Trybunału są ostateczne po ogłoszeniu werdyktu. Zgodnie z artykułem 46., prawomocne wyroki Trybunału są wiążące dla państwa będącego stroną postępowania. Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPCz), większością głosów, zarządził w przypadku M.S.S v. Belgia i Grecja (wniosek nr. 30696/09), że obydwa te państwa naruszyły Europejską Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (EKPC). Amnesty International uważa, że to przełomowe orzeczenie z dnia 21 stycznia 2011, będzie miało trwały wpływ na wzmocnienie ochrony praw człowieka osób ubiegających się o azyl w Unii Europejskiej (UE).

Państwa członkowskie UE są objęte podstawowymi wymogami określonymi w prawie Unii Europejskiej oraz podstawowymi prawami człowieka zagwarantowanymi w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W związku z tym, wyrok potwierdza, że państwa muszą zapewnić dostęp do skutecznych procedur udzielania azylu oraz odpowiednich warunków przyjmowania osób ubiegających się o azyl. Muszą one także zapewnić skuteczne środki zaradcze przeciwko łamaniu praw człowieka.

Trybunał stwierdził, że Grecja nie miała wdrożonego skutecznego systemu azylowego. Stwierdził ponadto, iż zatrzymując M.S.S., Afgańczyka ubiegającego się o azyl, w upokarzających warunkach oraz ze względu na warunki życia, w których się znalazł po jego zwolnieniu, które również były poniżające, Grecja naruszyła Konwencję Praw Człowieka. Naruszenie artykułu 3. Europejskiej Konwencji Praw Człowieka mówiące o zakazie stosowania tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania odniesiono również do  przypadku M.S.S., jego zatrzymania i poniżających warunków życia. Trybunał uznał również, że w wyniku poważnych ułomności strukturalnych w greckim procesie przyznawania azylu, Grecja odmówiła M.S.S. możliwości rozpatrzenia jego wniosku o azyl. Trybunał wziął pod uwagę fakt, że nie było skutecznego mechanizmu pozwalającego na wniesienie roszczeń dotyczących praw człowieka przez M.S.S. w Grecji jako odrębnego naruszenia zobowiązania kraju na mocy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W ten sposób stwierdził, że Grecja naruszyła prawo M.S.S. do zadośćuczynienia w tej sprawie. Naruszono artykuł 13-sty Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, wraz z art. 3.

Wyspa Chios, kwiecień 2005 r.
Kontener używany do przetrzymywania nielegalnych imigrantów, wyspa Chios, kwiecien 2005 r.

W przypadku Belgii, zważywszy na fakt ułomności systemu azylowego w Grecji, Trybunał orzekł, że w chwili wydalenia M.S.S. do Grecji, „władze belgijskie wiedziały lub powinny były wiedzieć, że nie ma gwarancji, że jego wniosek o azyl będzie poważnie potraktowany przez greckich urzędników. W tych okolicznościach Trybunał stwierdził, że władze belgijskie miały obowiązek sprawdzenia, jak władze greckie zastosowały swoje prawo azylowe w praktyce. Tego, jak orzekł Trybunał, władze belgijskie nie zrobiły. Ponieważ M.S.S. mógłby zapewne stwierdzić, że jego wydalenie do Afganistanu mogło narazić go na ryzyko tortur,  złego traktowania, a nawet śmierci, Trybunał stwierdził, że Belgia przekazując M.S.S. Grecji naruszyła zakaz przekazywania kogokolwiek krajowi lub na terytorium, gdzie osoby te mogłyby być narażone na realne ryzyko tortur (zasada non-refoulement ). Artykuł 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, mówi, że nikt nie powinien zostać wydalony do kraju lub na terytorium, jeżeli istnieją poważne podstawy do przypuszczenia, że po deportacji grozi im realne niebezpieczeństwo tortur lub innych zabronionych czynów (nieludzkiego lub poniżającego traktowania). Trybunał stwierdził, że w zaistniałych okolicznościach, nie było potrzeby rozpatrywania analogicznej skargi M.S.S. przeciwko Belgii, mówiącej że jego deportacja do Grecji naraziła go na ryzyko naruszenia Artykułu 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, która chroni prawo do życia.

Ponadto, Trybunał stwierdził, że procedury udostępnione dla M.S.S. w Belgii do zakwestionowania jego deportacji do Grecji nie spełniały wymogów określonych we własnym prawie precedensowym Trybunału. Jakakolwiek skarga w sprawie wydalenia z kraju mogąca przyczynić się do niebezpieczeństwa zastosowania tortur wobec zainteresowanego, powinna być rygorystycznie przeanalizowana. W rezultacie, Trybunał orzekł, że Belgia naruszyła prawo M.S.S. do skutecznego odwołania się, ponieważ procedura mu przysługująca w Belgii, w celu zakwestionowania jego deportacji do Grecji, na podstawie stwierdzenia, że zostałby tam poddany traktowaniu zabronionemu przez artykuł 3 Konwencji, nie miała szans powodzenia. Nastąpiło naruszenie artykułu 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, wraz z art. 3.

Sprawa M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji jest główną sprawą toczącą się przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w kwestii ubiegających się o azyl w Grecji w ramach rozporządzenia „Dublin II”. Rozporządzenie „Dublin II” (rozporządzenie Rady 343/2003) jest wtórnym ustawodawstwem Unii Europejskiej,  które trzy państwa niebędące państwami członkowskimi, a mianowicie, Islandia, Norwegia i Szwajcaria mają również stosować. Między innymi ustanawia ono kryteria i mechanizmy rozpatrywania wniosku o azyl w przypadkach, gdy ubiegający się o azyl przekroczył granicę więcej niż jednego państwa objętego rozporządzeniem „Dublin II”. Wyrok Trybunału potwierdza, że podstawowe założenie, na którym rozporządzenie „Dublin II” jest oparte, to fikcja: traktowanie ubiegających się o azyl, a także dostęp do procedur ubiegania się o azyl, jest zróżnicowane w państwach UE.

Amnesty International uważa, że mimo obiecanych i planowanych zmian, Grecja nadal nie ochrania podstawowych praw osób ubiegających się o azyl. W świetle wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, oznacza to, że powrót tych osób do Grecji w ramach rozporządzenia „Dublin II” mogłoby obecnie naruszyć zobowiązania państw wysyłających azylantów wynikające z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Rozporządzenie „Dublin II” wyposaża państwa w mechanizm zapewniający poszanowanie praw człowieka: państwa mogą korzystać ze swoich dowolnych uprawnień do rozpatrywania wniosków azylantów o ochronę międzynarodową

Centrum AIRE oraz Amnesty International uczestniczyło w sprawie M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji w ramach wspólnej interwencji osób trzecich. Centrum AIRE oraz Amnesty International złożyło w dwóch egzemplarzach uwagi do Trybunału Praw Człowieka. Organizacjom tym przyznano uprawnienia do interweniowania w sprawie, jak również do  podobnych interwencji w 15 podobnych przypadkach toczących się przed Trybunałem. Ich pisemne wnioski dotyczą prawa UE i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w kwestii powrotów do Grecji uchodźców szukających azylu w ramach systemu dublińskiego oraz konsekwencji prawnych wynikających z pozbawienia troski o los tysięcy osób poszukujących azylu w Europie spowodowanych przez nieudacznictwo władz greckich i innych rządów w Europie, dotyczących poszanowania i ochrony ich podstawowych praw.

Grecja – pierwszy kraj UE, do którego uciekają tysiące uchodźców z krajów takich jak Afganistan, Iran, Irak i Somalia – nie ma i nie miała procedur ubiegania się o azyl oraz o odpowiednie warunki przyjęcia takich procedur zgodnych z prawem międzynarodowym, w tym podstawowych wymagań w tej kwestii zgodnie z prawem UE. Nie gwarantowała również, że osoby ubiegające się o azyl będą traktowane z szacunkiem i poszanowaniem godności w dniu przyjazdu. Podobnie jak M.S.S., wiele osób poszukujących ochrony międzynarodowej zostało zatrzymanych w potwornych warunkach, a następnie pozostawionych samym sobie na ulicach. Niektóre z tych osób zostały wydalone z Grecji, pomimo faktu, że taki krok naraża je na niebezpieczeństwo dalszych poważnych naruszeń praw człowieka.

Kilka państw członkowskich UE i inne kraje uczestniczące w systemie „Dublin II”  zaostrza sytuację, naciskając na powrót ubiegających się o azyl do Grecji, i nie podejmują odpowiedzialności za rozpatrywanie wniosków o ochronę międzynarodową. Dbając jedynie o własny interes w interpretacji rozporządzenia „Dublin II” i domagając się powrotu ubiegających się o azyl  z powrotem do Grecji, państwa europejskie działały dwulicowo. Świadomie omijały międzynarodowe zobowiązania prawne, w tym zawarte w ramach Konwencji Praw Człowieka i Europejskiej Karty Praw Podstawowych. Spowodowały niezliczone cierpienia w wyniku powyższych działań, i naruszyły prawa ubiegających się o azyl oraz uchodźców, w tym poprzez narażenie ich na wydalenie z kraju.

Po dzisiejszym przełomowym orzeczeniu, Amnesty International wzywa rządy państw europejskich do wyraźnej poprawy traktowania ubiegających się o azyl w całej Europie zgodnie z ich zobowiązaniami wobec międzynarodowego prawa uchodźców i praw człowieka. W szczególności wzywa się państwa europejskie twierdzące, że działają zgodnie z rozporządzeniem „Dublin II” do:

  • powstrzymania przekazywania osób ubiegających się o azyl na podstawie powyższego rozporządzenia  z powrotem do Grecji i tych krajów stosujących rozporządzenie „Dublin II”, w których istnieją wiarygodne dowody, że prawa uchodźców nie są przestrzegane, a także tam, gdzie brak zgodności wewnętrznych procedur państw z podstawowymi wymaganiami prawa UE;
  • ponoszenia odpowiedzialności i rozpatrywania wniosków o ochronę międzynarodową tych osób, które byłyby odesłane do Grecji lub do innego państwa na podstawie rozporządzenia „Dublin II”;
  • stosowania się do międzynarodowych zobowiązań wynikających z praw człowieka i prawa uchodźców do ochrony praw uchodźców w dobrej wierze, w tym z poszanowaniem zasad leżących u podstawy systemu ochrony międzynarodowej, a mianowicie, humanitaryzmu i podziału odpowiedzialności oraz zapewnienia, że wszelkie zmiany w systemie „Dublin II” są zgodne z prawami ubiegających się o azyl i uchodźców.

Zapewnienie ubiegającym się o azyl w Grecji podstawowych praw zgodnych z prawami człowieka gwarantowanymi przez prawo Unii Europejskiej, a w szczególności w Karcie Praw Podstawowych, jest również brane pod uwagę przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (CJEU) w Luksemburgu po ostatnich informacjach od sądów krajowych w Wielkiej Brytanii i w Irlandii. Centrum AIRE oraz Amnesty International, będą pierwszymi pozarządowymi organizacjami praw człowieka, które interweniowały w postępowaniu przed Trybunałem UE w Luksemburgu.

Tło wydarzeń

Ośrodek zatrzymań imigrantow na wyspie Mitylena, Grecja.

Grecja boryka się z dużymi przepływami nielegalnych imigrantów. Wiele osób ubiegających się o ochronę międzynarodową w Grecji jest zmuszonych do życia na ulicy bez żadnych dokumentów, a kilkoro zostało wydalonych bez rozpatrzenia ich skarg.

W 2010 r., powołując się na ogromna liczbę przyjazdów uchodźców, władze greckie przyznały, że Grecja w dalszym ciągu naruszałaby prawa człowieka osób ubiegających się o azyl, nawet jeśli system azylowy zostałby całkowicie przebudowany. W lipcu 2010 r., grecki wiceminister ochrony obywateli Spyros Vougias przyznał, iż system ten jest ułomny i wezwał państwa członkowskie UE, aby w chwili obecnej zatrzymać odsyłanie ubiegających się o azyl w Grecji.

Poprzez niedawno wprowadzone przepisy dąży się do reformy systemu azylowego w Grecji. Dekret prezydencki w listopadzie 2010 r. ponownie wprowadził możliwość odwołania się od wyroku sądu w pierwszej instancji w kwestii azylu i innych sprawach międzynarodowej ochrony, oraz wydał postanowienia mające rozwiązywać problem ogromnych zaległości w sprawie odwołań będących w toku. Ponadto, w styczniu 2011 roku, przyjęte zostały przepisy ustanawiające podstawę zreformowanego systemu azylowego oraz wprowadzające przepisy zarządzania mieszanymi przepływami migracyjnymi docierającymi regularnie do kraju.

Aby uzyskać więcej informacji, należy przeczytać artykuł “Grecja: Uwagi wstępne w sprawie reformy procedury postępowania azylowego”.(AI Index: EUR 25/009/2010) wydany przez Amnesty International  10 grudnia 2010 r. i dostępny na stronie http://www.amnesty.org/en/library/asset/EUR25/009/2010/en/82150ee5-98c9-4b67-a8fa-e660717eb7bb/eur250092010en.pdf, oraz “Grecja: Informacja na temat projektu ustawy o zatrzymaniu związanym z azylem oraz powroty obywateli krajów trzecich “(AI Index: EUR 25/002/2011) wydany przez Amnesty International 10 stycznia 2011 r. i dostępny na stronie http://www.amnesty.org/en/library/asset/EUR25/002/2011/en/46ced4fd-3cc0-44e5-a227-3b1e4a2cb891/eur250022011en.pdf. Jednak tylko uważne śledzenie tej sprawy będzie w stanie wykazać, czy wdrożenie obecnych reform chroni, wspiera, szanuje i spełnia wymagania prawne ubiegających się o azyl w Grecji w prawie i praktyce.

Szanse na uzyskanie statusu ochrony międzynarodowej w Grecji, nadal są bardzo małe ze względu na brak w pełni zreformowanego systemu azylowego. Ubiegających się o azyl, w tym kobiety i dzieci,  zmuszano do życia na ulicy, pozostawiając ich bez jakiejkolwiek pomocy. Kilka osób ubiegających się o azyl zostało wydalonych bez rozpatrzenia ich odwołań i uczciwego ocenienia, z naruszeniem zasady non-refoulement. Amnesty International, Agencja ONZ ds. uchodźców (UNHCR), Komisarz Praw Człowieka Rady Europy oraz inne organizacje udokumentowały zatrzymania ubiegających się o azyl, w tym dzieci pozostające bez opieki. Zatrzymanie ubiegających się o azyl jest często długotrwałe, i przebiega w skandalicznych warunkach. We wrześniu 2010 r., UNHCR opisał sytuację dotyczącą osób poszukujących ochrony międzynarodowej w Grecji jako “kryzys humanitarny”.

Tłumaczyła: Agnieszka Pyszycka

Podoba Ci się to co robimy? Nasze działania są możliwe dzięki regularnym darowiznom od osób prywatnych. Włącz się! Możesz zmienić lub uratować ludzkie życie!
Pomagaj prowadzić działania edukacyjne
Pomagaj wpływać na zmianę prawa
Pomagaj wysyłać badaczy do stref kryzysu

Działaj teraz!

Nie dla poniżającej masowej detencji w polskich ośrodkach dla cudzoziemców!

5572