Litwa otwiera śledztwo w sprawie tajnych więzień CIA – Amnesty International

Litwa otwiera śledztwo w sprawie tajnych więzień CIA

Orzeczenie Sądu Okręgowego w Wilnie jest pierwszym takim orzeczeniem państwa członkowskiego Unii Europejskiej stwierdzającym, że ofiary programów porwań i tajnego przetrzymywania przez CIA, które pociągały za sobą takie procedury, jak nielegalny transfer osób, tortury i wymuszone zaginięcia osób podejrzewanych o działalność związaną z terroryzmem, mają absolutne prawo do efektywnego dochodzenia swoich roszczeń.
Litewskie postępowanie przygotowawcze rozpoczęło się 13 lutego 2014 roku, a dotyczyć będzie postawionego przez al-Hawsawiego zarzutu, że został on nielegalnie przetransportowany na Litwę przez amerykańską Centralną Agencję Wywiadowczą (CIA), co dokonało się ze współudziałem litewskich urzędników wywiadu. Mustafa al-Hawsawi twierdzi, że znajdował się w tajnym więzieniu CIA na Litwie pomiędzy marcem 2004 roku a wrześniem 2006 roku. Obecnie przetrzymywany jest w Guantanamo, gdzie oczekuje na proces  prowadzony przez sąd wojskowy, który ma zadecydować, czy domniemane przestępstwa związane rzekomo z zamachem terrorystycznym 11 września 2001 roku w Stanach Zjednoczonych powinny zostać ukarane dożywociem czy karą śmierci. Amnesty International krytukuje system sądów wojskowych z powodu łamania międzynarodowych standardów sprawiedliwego procesu, a także sprzeciwia się karze śmierci niezależnie od okoliczności.
Pozarządowe organizacje Redress (Londyn) i Instytut Monitoringu Praw Człowieka (Wilno) złożyły skargę w imieniu al-Hawsawiego do litewskiego Prokuratora Generalnego we wrześniu 2013 roku. Później, również we wrześniu 2013 roku, litewski Prokurator Generalny odmówił wszczęcia dochodzenia w sprawie ich zarzutów. Litewski sąd niższej instancji podtrzymał tę decyzję w listopadzie 2013 roku. Po odwołaniu się od decyzji litewskiego sądu niższej instancji Sąd Okręgowy w Wilnie zarządził w styczniu 2014 roku, że al-Hawsawi miał prawo do efektywnego śledztwa, odwołał on także pierwotną decyzję Prokuratora Generalnego oraz skłonił go do wszczęcia śledztwa.
Przedstawiciele Mustafy al-Hawsawiego złożyli również wniosek do polskiego Prokuratora Generalnego, w którym twierdzą, że al-Hawsawi był przetrzymywany w Polsce przed nielegalnym przetransportowaniem go na Litwę. Polski Prokurator Generalny uznał publicznie ten wniosek, nie rozstrzygnął jednak jeszcze, czy al-Hawsawiemu zostanie przyznany formalny status "pokrzywdzonego" w trwającym śledztwie w sprawie zaangażowania Polski w program tajnych więzień CIA. Jeśli tak się stanie, al-Hawsawi będzie czwartym pokrzywdzonym w śledztwie, które rozpoczęło się w 2008 roku, lecz na temat którego podano bardzo niewiele informacji do wiadomości publicznej. Innymi pokrzywdzonymi są Abd al-Rahim al-Nashiri, Zayn al-Ibidin Mohammed Hussein (znany także jako Abu Zubajda) i Walid bin Attash, wszyscy przetrzymywani w Guantanamo.

Abu Zubajda twierdził, że był również przetrzymywany na Litwie, ale litewski Prokurator Generalny nadal odmawia wszczęcia dochodzenia w sprawie stawianych przez niego zarzutów. Każde potencjalne śledztwo dotyczące zaangażowania Litwy w programy tajnych więzień CIA musi obejmować dochodzenie w sprawie roszczeń Abu Zubajdy.
W dwóch uchwałach przyjętych w roku 2012 oraz 2013 Parlament Europejski podjął decyzję, że obowiązkiem każdego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, którego dotyczą zarówno tajne więzienia, jak i nielegalne transfery przeprowadzane przez CIA, jest poszanowanie prawa do wszczęcia efektywnego dochodzenia przez każdą z wyżej wymienionych bądź innych potencjalnych ofiar tychże programów CIA. Parlament Europejski zaznaczył wyraźnie, że odpowiedzialnością wszystkich państw i instytucji Unii Europejskiej jest połączenie sił oraz współpraca mająca na celu poparcie oraz wyegzekwowanie tego prawa. Ostatnie zmiany na Litwie i w Polsce zobowiązują wszystkie państwa członkowskie oraz podmioty Unii Europejskiej do zapewnienia, że wezwanie Parlamentu Europejskiego zostanie urzeczywistnione.
Tło wydarzeń
Litewski Prokurator Generalny gwałtownie zamknął uprzednie śledztwo w sprawie litewskiego zaangażowania w program tajnych więzień CIA, które  trwało od stycznia 2010 roku do stycznia 2011 roku. Zrobił to bez stawiania jakichkolwiek oskarżeń. Amnesty International skrytykowała to śledztwo jako wyjątkowo owiane tajemnicą, a do tego niedokładne i nieskuteczne. Następnie Prokurator Generalny odmówił rozpatrzenia wniosków przedstawionych mu przez przedstawicieli Abu Zubajdy. Abu Zubajda twierdził również, że został przetransportowany w sposób nielegalny na Litwę, a potem przetrzymywany był w tajnym więzieniu CIA między lutym a grudniem 2005 roku. Pozarządowa organizacja Interights (Londyn) złożyła wniosek do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w imieniu Abu Zubajdy. Wyrok w tej sprawie ma zostać wydany w 2014 roku.
Polskie śledztwo rozpoczęło się w 2008 roku, a w jego ramach status pokrzywdzonych otrzymali dotychczas Abd al-Rahim al-Nashiri, Abu Zubajda oraz Walid bin Attash, wszyscy przetrzymywani obecnie w Guantanamo. Abd al-Rahim al-Nashiri i Abu Zubajda złożyli także wnioski przeciwko Polsce do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Rozstrzygnięcie toczących się spraw nastąpić ma w 2014 roku.
W Rumunii nie doszło do żadnego skutecznego śledztwa od czasów tajnego dochodzenia wewnętrznego przeprowadzonego przez rząd rumuński w 2007 roku. Stwierdzono wówczas, że wszelkie zarzuty dotyczące obecności tajnych więzień w Rumunii są bezpodstawne.  Sprawa Abd al-Rahima al-Nashiriego przeciwko Rumunii toczy się obecnie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka

Podoba Ci się to co robimy? Nasze działania są możliwe dzięki regularnym darowiznom od osób prywatnych. Włącz się! Możesz zmienić lub uratować ludzkie życie!
Pomagaj prowadzić działania edukacyjne
Pomagaj wpływać na zmianę prawa
Pomagaj wysyłać badaczy do stref kryzysu

Działaj teraz!

Uwolnijmy zaginione i więzione osoby w Xinjiang w Chinach

1594