Łotwa: Uchodźcy i migranci arbitralnie zatrzymywani, torturowani i zmuszani do „dobrowolnego” powrotu do swoich krajów – Amnesty International

Łotwa: Uchodźcy i migranci arbitralnie zatrzymywani, torturowani i zmuszani do „dobrowolnego” powrotu do swoich krajów

Łotewskie władze brutalnie zawracały uchodźców i migrantów na granicy z Białorusią, naruszając prawa człowieka wielu z nich, m.in. przetrzymując ich nielegalnie w lasach czy poddając torturom – wynika z nowych ustaleń opublikowanych w raporcie Amnesty International.

Raport „Łotwa: Wróć do domu lub zostań w lesie” ujawnia brutalne traktowanie migrantów i uchodźców, w tym dzieci, którzy byli arbitralnie przetrzymywani w tajnych miejscach w łotewskich lasach, a także bezprawnie i brutalnie wypychani do Białorusi. Wielu z nich było bitych i rażonych prądem za pomocą paralizatorów, także w genitalia. Niektórzy zostali bezprawnie zmuszeni do „dobrowolnego” powrotu do swoich krajów.

„Łotwa postawiła uchodźcom i migrantom okrutne ultimatum: zgodzić się na «dobrowolny» powrót do swojego kraju albo zostać uwięzionym na granicy, narażając się na detencję i tortury. W niektórych przypadkach ich arbitralne zatrzymanie na granicy może być równoznaczne z wymuszonym zaginięciem” – powiedziała Eve Geddie, dyrektorka Biura Instytucji Europejskich Amnesty International.

„Łotewskie władze nie udzieliły należytej pomocy mężczyznom, kobietom i dzieciom, zostawiając ich w trudnych warunkach atmosferycznych w lasach lub przetrzymując w namiotach. Przemocą wypchnięto ich z powrotem do Białorusi, gdzie nie mają szans na otrzymanie ochrony. Działania te nie mają nic wspólnego z ochroną granic i są bezpardonowym naruszeniem prawa międzynarodowego i unijnego”.

10 sierpnia 2021 roku – w związku ze wzrostem liczby osób zachęcanych do przyjazdu do Unii Europejskiej przez Białoruś – Łotwa wprowadziła stan wyjątkowy. Sprzeczne z prawem unijnym, międzynarodowym oraz zasadą non-refoulement przepisy o stanie wyjątkowym zawiesiły prawo do ubiegania się o azyl w czterech obszarach granicznych. Pozwoliły władzom łotewskim także na przymusowe i zbiorowe odsyłanie ludzi do Białorusi.

Władze łotewskie wielokrotnie przedłużały stan wyjątkowy (obecnie do listopada 2022 roku), pomimo spadku liczby osób przekraczających granicę i przyznania, że odnotowywana liczba prób wjazdu była wynikiem wielokrotnego przekraczania granicy przez te same osoby.

Dziesiątki uchodźców i migrantów były arbitralnie przetrzymywane na granicy w namiotach w niehigienicznych warunkach. Niewielki odsetek osób został wpuszczony do Łotwy, z czego zdecydowana większość została umieszczona w ośrodkach detencyjnych. Zaoferowano im ograniczony dostęp do procesów azylowych, pomocy prawnej lub niezależnego nadzoru albo nie zaoferowano go wcale.

Raport Amnesty dotyczący Łotwy jest kontynuacją i uzupełnieniem podobnych raportów, skupiających się na nadużyciach wobec uchodźców i migrantów przez Białoruś, Polskę i Litwę.

Brutalne wypychanie, arbitralne zatrzymania i możliwe wymuszone zaginięcia

Łotewska straż graniczna, we współpracy z niezidentyfikowanymi „komandosami”, wojskiem i policją, wielokrotnie poddawała ludzi zbiorowym, bezprawnym i brutalnym przymusowym powrotom. W odpowiedzi władze białoruskie systematycznie wypychały ludzi z powrotem do Łotwy.

Zaki, mężczyzna z Iraku, który przebywał na granicy przez około trzy miesiące, powiedział Amnesty International, że był wypychany ponad 150 razy, czasami osiem razy w ciągu jednego dnia.

Hassan, inny mężczyzna z Iraku, który spędził na granicy pięć miesięcy, powiedział: „Zmuszali nas do rozebrania się, czasami bili nas, gdy byliśmy nadzy, a następnie zmuszali nas do przejścia z powrotem do Białorusi, często przez rzekę, która była bardzo zimna. Grozili, że nas zastrzelą, jeśli nie przejdziemy”.

W przerwach między tymi przepychankami ludzie byli zmuszani do spędzania dłuższych okresów na granicy lub w namiotach ustawionych przez władze w odizolowanych obszarach lasu. Władze łotewskie zaprzeczały do tej pory, jakoby używały namiotów do czegokolwiek innego niż dostarczanie „pomocy humanitarnej”. Jednak z ustaleń Amnesty International wynika, że namioty te były ściśle strzeżonymi miejscami arbitralnego przetrzymywania uchodźców i migrantów oraz nielegalnych wypchnięć.

Czasem osoby, które nie były przetrzymywane w namiotach zostawiano na otwartym terenie na granicy, często w złych warunkach i temperaturach sięgających nawet -20°C. Adil, mężczyzna z Iraku, który od sierpnia 2021 roku spędził kilka miesięcy w lesie, powiedział Amnesty International: „Spaliśmy w lesie na śniegu. Rozpalaliśmy ogień, żeby się ogrzać, były tam wilki, niedźwiedzie”.

Na granicy i w namiotach władze skonfiskowały ludziom telefony komórkowe, aby uniemożliwić im jakąkolwiek komunikację. Niektóre rodziny szukały osób, o których ostatnio wiadomo było, że są w Łotwie, ale nie można było się z nimi skontaktować telefonicznie. Łotewska organizacja pozarządowa poinformowała, że między sierpniem a listopadem 2021 roku skontaktowali się z nią krewni ponad 30 uchodźców i migrantów, co do których istniało podejrzenie, że zaginęli.

Przetrzymywanie migrantów i uchodźców w namiotach w tajnych miejscach lub pozostawianie ich na granicy bez dostępu do komunikacji lub bezpiecznych alternatyw dla ciągłego przewożenia ich tam i z powrotem między Łotwą a Białorusią stanowi „tajne przetrzymywanie” i może być równoznaczne z wymuszonym zaginięciem.

Przymusowe powroty, nadużycia i tortury

Wobec braku skutecznego dostępu do azylu w stanie wyjątkowym, łotewscy funkcjonariusze wymusili na niektórych osobach przetrzymywanych na granicy zgodę na „dobrowolny” powrót do kraju pochodzenia jako jedyny sposób na wydostanie się z lasu.

Inne osoby przetrzymywane w ośrodkach detencyjnych lub na posterunkach policji były przymuszane lub celowo wprowadzane w błąd, aby wyraziły zgodę na „dobrowolny” powrót.

Hassan z Iraku powiedział Amnesty International, że próbował wyjaśnić, że jego życie będzie zagrożone, jeśli zostanie odesłany. Komandos odpowiedział: „Tu też możesz umrzeć”.

Inny Irakijczyk, Omar, opisywał, jak oficer uderzył go od tyłu i zmusił do podpisania dokumentu o powrocie: „Trzymał mnie za rękę i powiedział, że powinienem się podpisać, a potem siłą zmusił mnie do złożenia podpisu”.

W niektórych przypadkach przedstawiciel IOM (Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji) na Łotwę zignorował dowody na to, że osoby przekazane w ramach procedur „dobrowolnego” powrotu nie przedstawiły autentycznej zgody na powrót.

„Łotwa, Litwa i Polska nadal popełniają poważne nadużycia pod pretekstem «ataków hybrydowych» ze strony Białorusi. W miarę zbliżania się zimy i wznowienia ruchów na granicy, stan wyjątkowy nadal pozwala władzom łotewskim na bezprawne odsyłanie ludzi do Białorusi. Wiele kolejnych osób może być narażonych na przemoc, arbitralne zatrzymania i inne nadużycia, przy ograniczonym lub żadnym niezależnym nadzorze” – powiedziała Eve Geddie.

„Haniebne traktowanie przez Łotwę ludzi przybywających na jej granice stanowi istotny sprawdzian dla instytucji europejskich. Powinny one podjąć pilne działania, aby zapewnić, że Łotwa zakończy stan wyjątkowy i przywróci prawo do azylu dla każdego, kto szuka bezpieczeństwa, niezależnie od jego pochodzenia i sposobu, w jaki przekroczył granicę”.

Imiona i dane osób, z którymi przeprowadzono wywiady na potrzeby tego badania, zostały zmienione lub ukryte w celu ochrony ich prywatności.

Tło/Kontekst

W obliczu nasilającego się kryzysu na granicach Białorusi z Łotwą, Litwą i Polską, Rada UE priorytetowo traktuje przyjęcie rozporządzenia w sprawie „instrumentalizacji” migrantów i osób, ubiegających się o azyl. Pozwoli to państwom członkowskim takim jak Łotwa lub Polska na odstępstwo od zobowiązań wynikających z unijnego prawa azylowego i migracyjnego. Wniosek ma nieproporcjonalny wpływ na prawa uchodźców i migrantów oraz grozi podważeniem jednolitego stosowania unijnego prawa azylowego.

W czerwcu Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że litewska ustawa o azylu i migracji, która ograniczała zdolność ludzi do składania wniosków o azyl w czasie stanu wyjątkowego i przewidywała automatyczne zatrzymywanie osób ubiegających się o azyl, jest niezgodna z prawem UE.

Analiza i wnioski Trybunału powinny mieć bezpośrednie zastosowanie do sytuacji w Łotwie, gdzie od sierpnia 2021 roku stan wyjątkowy skutecznie uniemożliwia ubieganie się o azyl większości osób przekraczających granicę z Białorusi lub próbujących ją przekroczyć w sposób nieregularny.

Zob. raporty Amnesty International dotyczące Białorusi, Polski i Litwy.

Raport „Łotwa: Wróć do domu lub zostań w lesie” dostępny jest w języku angielskim.


Zdjęcie w nagłówku: Copyright REUTERS Ints Kalnins
Podoba Ci się to co robimy? Nasze działania są możliwe dzięki regularnym darowiznom od osób prywatnych. Włącz się! Możesz zmienić lub uratować ludzkie życie!
Pomagaj prowadzić działania edukacyjne
Pomagaj wpływać na zmianę prawa
Pomagaj wysyłać badaczy do stref kryzysu

Działaj teraz!

Nie dla poniżającej masowej detencji w polskich ośrodkach dla cudzoziemców!

Powiązane tematy

Powiązany temat

Turcja: Sprawiedliwość zwycięża – wyroki skazujące czterech obrońców praw człowieka uchylone

Powiązany temat

Maraton Pisania Listów 2022 w obronie prawa do pokojowego protestu – rusza największa na świecie akcja na rzecz praw człowieka

Powiązany temat

Dziennikarze i niezależni obserwatorzy uciszani by świat nie dowiedział się o protestach w Rosji – nowy raport 

173467