Ocena przestrzegania praw człowieka na Ukrainie

Do wzięcia udziału w EuroMajdanie - protestach, które rozpoczęły się w listopadzie 2013 roku - popchnęła ludzi wszechobecna frustracja, wywołana brakiem demokracji, rządów prawa i poszanowania praw człowieka. UE nie może zawieść ludności ukraińskiej poprzez poświęcenie praw człowieka dla politycznego oportunizmu - wręcz przeciwnie, powinny one stanowić priorytet w relacjach między stronami Układu.

21 marca Unia Europejska (UE) i Ukraina podpisały polityczną część umowy o stowarzyszeniu. Przewodniczący Rady Europejskiej, Herman Von Rompuy, zapewnił w swoim oświadczeniu – wygłoszonym 9 kwietnia na Ukrainie – że podpisanie było „drogą do uznania aspiracji obywateli Ukrainy do życia w kraju rządzonym przez wartości, demokrację i rządy prawa.”[1] Pełny tekst umowy o stowarzyszeniu między UE a Ukrainą obejmuje swoim zakresem stosunki polityczne i gospodarcze, odnosząc się jednocześnie do wspólnych wartości, w tym również do praw człowieka.
Do wzięcia udziału w EuroMajdanie – protestach, które rozpoczęły się w listopadzie 2013 roku – popchnęła ludzi wszechobecna frustracja, wywołana brakiem demokracji, rządów prawa i poszanowania praw człowieka. Wydarzenia te doprowadziły do śmierci co najmniej 116 osób, z czego jedyne 17 nie było cywilami. UE nie może zawieść ludności ukraińskiej poprzez poświęcenie praw człowieka dla politycznego oportunizmu – wręcz przeciwnie, powinny one stanowić priorytet w relacjach między stronami Układu. Amnesty International wzywa przede wszystkim UE do położenia nacisku na zwalczanie bezkarności tortur i innych form znęcania się i dyskryminacji, a także do ochrony prawa do wolności zrzeszania się i zgromadzeń w całej Ukrainie.
Bezkarność stosowania tortur i innych form znęcania się
Tymczasowe władze ukraińskie stoją przed historyczną szansą na zerwanie z dziedzictwem przeszłości i podjęcie skutecznych działań w celu osiągnięcia trwałej reformy systemu sądownictwa karnego. Problem ten został uwydatniony przez bezkarne poczynania policji, która podczas tłumienia zamieszek podczas EuroMajdanu wielokrotnie i publicznie nadużywała swych kompetencji.
Priorytetem UE powinno być zachęcenie Ukrainy do przeprowadzenia takiej reformy: państwo musi zagwarantować, że wszystkie przypadki stosowania nadmiernej siły, tortur i innych form złego traktowania przez funkcjonariuszy organów ścigania podczas EuroMajdanu zostaną jak najszybciej zbadane w sposób niezależny, skuteczny i zgodny z międzynarodowymi zobowiązaniami Ukrainy, gwarantującymi poszanowanie dla praw człowieka. 9 kwietnia ustalono, że Międzynarodowy Panel Doradczy Rady Europy będzie nadzorować śledztwo w sprawie brutalnych starć między demonstrantami i siłami bezpieczeństwa – Rada powinna zagwarantować, że każdy zarzut bezprawnego użycia siły przez funkcjonariuszy policji zostanie zbadany zgodnie z jej standardami.
Dodatkowo – w celu skupienia się na mocno zakorzenionym problemie bezkarności za nadużycia policji i wieczne niepowodzenia prokuratorów w kwestii staranności prowadzenia dochodzeń – tymczasowe władze Ukrainy powinny powołać niezależną agencję do zbadania wszystkich zarzutów dotyczących łamania praw człowieka przez funkcjonariuszy organów ścigania.
Powtarzające się wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka udowodniły, że Ukrainie w ostatnich latach nie udało się przeprowadzić skutecznego dochodzenia w sprawie tortur i innych form znęcania się. Urzędnicy państwowi, odpowiedzialni za tego typu nadużycia, pozostają rutynowo bezkarni, tworząc „klimat niemal całkowitej bezkarności dla takich aktów”.[2]  W świetle rosnących napięć we wschodniej Ukrainie tymczasowe władze ukraińskie muszą przestrzegać przysługującego obywatelom prawa do pokojowego demonstrowania swoich poglądów oraz zagwarantować, że funkcjonariusze organów ochrony porządku publicznego będą w pełni podporządkowani międzynarodowym standardom, określonym w Kodeksie Postępowania ONZ dla Funkcjonariuszy Porządku Prawnego oraz w Podstawowych Zasadach ONZ w Sprawie Użycia Siły oraz Broni Palnej przez Funkcjonariuszy Porządku Prawnego, tym samym szanując i chroniąc prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego.
Zwalczanie dyskryminacji
Amnesty International udokumentowała wieloletnie fiasko Ukrainy w kwestii poszanowania praw lesbijek, gejów, biseksualistów, transseksualistów i osób interseksualnych (LGBTI) oraz mniejszości etnicznych i rasowych. Osoby LGBTI nadal spotykają się z dyskryminacją, wiele z nich stawało się celem przemocy i ofiarami nadużyć. Czynów tych dopuszczają się zarówno funkcjonariusze publiczni, jak i obywatele – jednym z wielu powodów takiego stanu rzeczy jest brak zakazu ustawowego. Próba regulacji tego zagadnienia przez rząd (zabronienia takich zachowań), została udaremniona przez parlament.
Amnesty International uważa, że bliższe stosunki z Europą mogą zostać zbudowane wyłącznie na podstawie obustronnego poszanowania praw człowieka. UE musi zażądać, aby Ukraina pozostała wierna swoim zobowiązaniom wobec międzynarodowych praw człowieka i zapobiec dalszej dyskryminacji.
Sytuacja na Krymie
18 marca prezydent Putin podpisał się pod ustawą, umożliwiającą aneksję Krymu przez Federację Rosyjską. Po aneksji wprowadzono w życie również rosyjskie prawo, obejmujące m.in.: restrykcyjne zasady i przepisy dotyczące prowadzenia pokojowych protestów; konieczność rejestracji organizacji pozarządowych, finansowanych z zagranicznych źródeł rejestracji, jako „zagranicznych agentów”; homofobiczne ustawodawstwo, ograniczające wolność słowa i zgromadzeń oraz kryminalizację zniesławienia.
Amnesty International udokumentowała również liczne przypadki ataków i uprowadzeń dziennikarzy i działaczy na rzecz praw człowieka[3]. Sytuacje tego typu zdarzały się już wcześniej – również przed przejęciem kontroli nad Krymem, mając na celu ich zastraszenie. Krymscy Tatarzy zgłaszają wzrost poziomu dyskryminacyjnego traktowania w miejscach publicznych, z co najmniej jednym przypadkiem podejrzenia śmierci.[4] Pojawiają się doniesienia, że znaczna liczba Tatarów krymskich w obawie o swoje bezpieczeństwo ucieka do innych części Ukrainy. Ukraińskie władze mają obowiązek zapewnić ochronę i pomoc humanitarną dla osób wewnętrznie przesiedlonych w ramach swoich kompetencji, jednak bez przejawów dyskryminacji. Amnesty International uważa, że bliższe stosunki między Ukrainą i UE mogą być zbudowane wyłącznie na podstawie uznania wspólnych wartości, praw człowieka i dostosowaniu się do następujących zaleceń obu stron.
Rekomendacje Amnesty International dla władz Ukrainy:

  • Powołanie, jako kwestii priorytetowej, niezależnie finansowanego organu w celu zbadania wszystkich zarzutów łamania praw człowieka przez funkcjonariuszy organów ścigania, w tym policji, zgodnie z zaleceniami Komisarza Praw Człowieka Rady Europy.
  • Upewnienie się, że wszystkie zarzuty nadmiernego użycia siły i tortur oraz innych przejawów znęcania się stosowanych przez policję są badanie szybko, skutecznie i niezależnie.
  • Zmiana projektu Ustawy Zwalczającej Dyskryminację w taki sposób, aby uznawała ona dyskryminację ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową za zakazaną w ramach artykułu 1. ustawy „O zasadach zapobiegania i zwalczania dyskryminacji w Ukrainie”.
  • Upewnienie się, że osoby wewnętrznie przesiedlone mają zaoferowaną ochronę i pomoc humanitarną.

Rekomendacje Amnesty International dla UE:

  • Przypominanie, że Ukraina podlega międzynarodowym zobowiązaniom w zakresie praw człowieka, w szczególności wywarcie presji na Ukrainie, aby skończyć z bezkarnością tortur i innych form znęcania się – cele nadrzędne to zwalczenie dyskryminacji, upowszechnienie szacunku i ochrony wolności zgromadzeń w całym kraju.
  • Położenie nacisku na Misję Obserwacyjną na Ukrainie, nadzorowaną przez Organizację Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, aby mieć silne podstawy do ochrony praw człowieka i zapewnienie stałej obecność na Krymie.
  • Wspieranie Panelu Doradczego Rady Europy w nadzorowaniu śledztwa w sprawie wydarzeń na EuroMajdanie.
  • Domaganie się, by prawa do wolności słowa i zgromadzeń oraz prawa mniejszości były gwarantowane na Krymie.

Tłumaczyła: Monika Klimczak


[1] Oświadczenie Hermana Van Rompuy, wygłoszone na Ukrainie 09.04.2014 http://eeas.europa.eu/delegations/ukraine/press_corner/all_news/news/2014/2014_04_09_01_en.htm [2] Na przykład patrz Kaverzin v. Ukraina, http://hudoc.echr.coe.int/sites/eng/pages/search.aspx?i=001-110895 [3] 13 marca, trójka działaczy EuroMajdanu: Oleksij Gritsenko, Natalia Lukjanczenko i Sergiej Suprun została uprowadzona w chwili wyjazdu z Sewastopola do Symferopola. Zostali uwolnieni wraz z innymi zakładnikami w dniu 20 marca.
[4] 17 marca media poinformowały o odkryciu ciała Reshata Ametova. Zniknął w dniu 3 marca w Symferopolu, na ciele wykryto liczne ślady tortur.

Krym, fot. Mateusz Mularski
Podoba Ci się to co robimy? Nasze działania są możliwe dzięki regularnym darowiznom od osób prywatnych. Włącz się! Możesz zmienić lub uratować ludzkie życie!
Pomagaj prowadzić działania edukacyjne
20 zł miesięcznie
Pomagaj organizować akcje i kampanie
30 zł miesięcznie
Pomagaj wysyłać badaczy do stref kryzysu
50 zł miesięcznie

Działaj teraz!

Uratuj Ammara przed wyrokiem śmierci!

Powiązane tematy

Powiązany temat

Komitet Obrony Sprawiedliwości reaguje na zagrożenia niezawisłości sędziów i prokuratorów

Powiązany temat

Polska: Stop nękaniu sędziów, którzy występują do Trybunału Sprawiedliwości UE