Międzynarodowa ochrona praw człowieka

Bezkarność wobec zbrodni ludobójstwa, tortur, zaginięć, czy innych poważnych naruszeń praw człowieka ma wiele przyczyn.

Jednak dwie z nich wyraźnie się wyróżniają: brak woli politycznej do zbadania i osądzenia osób podejrzanych o popełnienie zbrodni oraz słabe systemy karne.

Gdy opadnie kurz po zwycięstwie jednej ze stron podczas jakiegokolwiek konfliktu, sprawiedliwością gospodaruje się oszczędnie, a już zupełnie rzadko wymierza się sprawiedliwość względem siebie. Ocaleni często spotykają się z dyskryminacją – jak na przykład kobiety zgwałcone podczas wojny. Czasami system sprawiedliwości zwyczajnie przestaje istnieć, albo politycy chcą „zapomnieć o przeszłości” i stosują amnestię.

Z tego powodu okropne czyny mogą być postrzegane jako nieunikniona konsekwencje konfliktu, w przeciwieństwie do złych i możliwych do zapobiegnięcia decyzjom ludzkim.

Przez 20 lat Amnesty International pomogła ustanowić międzynarodowy system sprawiedliwości, w tym:

  • Prowadziła kampanię na rzecz powołania Międzynarodowego Trybunału Karnego.
  • Promowała „powszechną jurysdykcję” – jeśli ktoś jest oskarżony o zbrodnię może zostać osądzony wszędzie tam, gdzie zostanie ujęty, bez względu na to, gdzie popełniono przestępstwo. Najpopularniejszym przykładem jest aresztowanie Augusto Pinocheta, chilijskiego dyktatora, w Londynie w 1998 roku.
  • Wzywała do powoływania międzynarodowych sądów ad hoc np. w Kambodży, państwach byłej Jugosławii, Rwandzie, Sierra Leone i Timorze Wschodnim.

Wyzwaniem jest zapewnienie, że międzynarodowy system działa efektywnie.

Kontekst

Istnieją 3 główne koncepcje leżące u podstaw międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości: sprawiedliwość, prawda i zadośćuczynienie.

Jako sprawiedliwość mamy na myśli to, że państwa muszą prowadzić śledztwa w sprawie przestępstw i przeprowadzać sprawiedliwe procesy. Państwa nie mogą stosować tortur czy kary śmierci. To tylko prowadzi do nakręcenia spirali dalszych nadużyć.

W kontekście prawdy chodzi o ofiary i ich rodziny – ale też o nas wszystkich – którzy mają prawo wiedzieć, co się stało. Władze muszą ustalić, a następnie publicznie potwierdzić fakty odnośnie popełnionych zbrodni. Niektóre państwa, takie jak RPA, przeprowadziły ten proces bardzo sprawnie przy pomocy Komisji Prawdy. Jednak nie powinno to odejmować amnestii za naruszenia popełnione w przeszłości.
Całkowite zadośćuczynienie, czyli  osoba cierpiąca i jej rodzina muszą zostać odpowiednio potraktowane. Muszą odbudować swoje życie, co może wymagać pomocy materialnej lub psychologicznej.

Rządy muszą dbać o sprawiedliwość, prawdę i zadośćuczynienie. Gdy nie mogą lub tego nie robią, społeczność międzynarodowa musi zapewnić działanie poprzez powszechny system jurysdykcji.

Do czego wzywa Amnesty

Osoby, które popełnili najgorsze zbrodnie nie mogą się dalej ukrywać. Nie mogą istnieć bezpieczne schronienia.

  • Wszystkie państwa powinny okazać swoje zaangażowanie na rzecz sprawiedliwości międzynarodowej poprzez pełną współpracę z Międzynarodowym Trybunałem Karnym.
  • Międzyrządowe organizacje, w szczególności ONZ i inne regionalne ciała, powinny współpracować z MTK i egzekwować jurysdykcję.
  • Państwa powinny prowadzić dochodzenia lub doprowadzić do ekstradycji osoby podejrzanej o poważne zbrodnie według prawa międzynarodowego.

Szczegółowe informacje

Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK)

Powołany w 2002 roku, ten stały sąd prowadzi śledztwa i osądza zbrodnie, jeśli władze państwa nie są w stanie lub nie chcą tego zrobić. MTK ściga osoby, które podejrzewa się o odpowiedzialność za popełnienie zbrodni ludobójstwa, zbrodni przeciwko ludzkości, zbrodni wojennych, tortur, pozasądowych egzekucji i wymuszonych zaginięć.

Dotychczas dochodzenia MTK skupiały się głównie na Afryce (Demokratyczna Republika Konga; Uganda; Republika Środkowoafrykańska; Darfur w Sudanie; Kenia; Libia; Wybrzeże Kości Słoniowej i Mali). Trybunał rozpoczął wstępne badanie w Afganistanie, Kolumbii, Gruzji, Gwinei, Hondurasie, Iraku, Nigerii i na Ukrainie.

Krótki słownik

Zbrodnie przeciwko ludzkości – zbrodnie popełnione jako część powszechnych lub systemowych ataków na cywilów podczas wojny lub pokoju. Zawierają się w tym pojęciu wymuszone zaginięcia, zabójstwa, niewola, deportacja i masowe, systemowe gwałty.

Pozasądowe egzekucje – bezprawne (bez procesu sądowego) i celowe zabójstwa przeprowadzone przez władzę (lub przy jej współudziale) lub przez urzędnika państwowego działającego bez rozkazów.

Ludobójstwo – działanie popełnione z intencją zniszczenia, w całości lub częściowo, grupy narodowej, etnicznej, rasowej lub religijnej.

Bezkarność – fraza używana w momencie, gdy ktoś mógł popełnić przestępstwo (zastraszanie, ataki, zabójstwo itd.) bez poniesienia kary czy konsekwencji tych działań.

Zbrodnie wojenne –zbrodnie, które naruszają prawo lub zwyczaje wojenne zdefiniowane przez konwencje genewskie i haskie. Zawiera się w tym atakowanie cywilów, tortury, morderstwa i złe traktowanie jeńców.

Omówienie/Tło

Organizacja Narodów Zjednoczonych została powołana po II wojnie światowej przez 51 państw, które nie chciały więcej oglądać horroru wojny i holocaustu. Przez ostatnie 70 lat rosła liczba członków organizacji i jej znaczenie. W tej chwili ONZ ma 193 państwa członkowskie. Jest to największa i najważniejsza organizacja międzynarodowa na świecie.

ONZ jest niezależną i ogólnoświatową organizacją. To jedyne forum, na którym wszystkie państwa debatują o pokoju i bezpieczeństwie, prawach człowieka i rozwoju.

Od 1964 roku Amnesty ma specjalny status konsultacyjny w ONZ, który pozwala nam na współtworzenie kluczowych zmian w dziedzinie praw człowieka, w tym prace nad:

  • Przyjęciem kluczowych konwencji, jak np. przeciwko torturom i zaginięciom, czy o ograniczeniu handlu bronią.
  • Protokołami fakultatywnymi do traktatów dotyczących praw człowieka w sprawie zniesienia kary śmierci i ochrony dzieci przed konfliktami zbrojnymi.
  • Ustanowieniem krajowych mechanizmów zapobiegania torturom i umożliwienie ludziom składnia skarg przeciwko swoim władzom na łamanie ich praw.
  • Stworzeniem Urzędu Wysokiego Komisarza do spraw Praw Człowieka, Rady Praw Człowieka i Powszechnego Przeglądu Okresowego.
  • Ustanowieniem specjalnych procedur w sprawach obrońców praw człowieka, eliminacji dyskryminacji wobec kobiet, walki z terroryzmem oraz biznesu i praw człowieka.
  • Przyjęciem rezolucji, takich jak wstrzymanie kary śmierci i ochrona cywilów w sytuacjach kryzysowych.
  • Przyjęciem Deklaracji ONZ ws. wymuszonych zaginięć, ws. Obrońców Praw Człowieka i ws. Edukacji Praw Człowieka.

Kontekst

‘Wolność od strachu i niedostatku’

To było główne hasło ONZ przez ostatnie 70 lat. Organizacja działa w oparciu o 3 filary: ochrona praw człowieka, utrzymywanie pokoju i bezpieczeństwa oraz promowanie rozwoju gospodarczego i społecznego.

Jednym z pierwszych przełomowych dokumentów było przygotowanie Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka w 1948 roku. Ustanowienie podstawowych zasad w sercu ruchu zainspirowało prawo międzynarodowe i instytucje, które bezpośrednio poprawiły życie niezliczonych rzeszy ludzi na całym świecie.

Od tego czasu przyjęto wiele konwencji i deklaracji ONZ, co doprowadziło do stworzenia systemu prawa międzynarodowego i standardów, które chronią nas wszystkich oraz nasze prawa: koniec dyskryminacji na tle rasowym i dyskryminacji kobiet; zakaz tortur i zbrodni ludobójstwa; ochrona praw dzieci, osób z niepełnosprawnościami, uchodźców, migrantów, osób wewnętrznie przesiedlonych, mniejszości, obrońców praw człowieka, rdzennej ludności; uregulowanie handlu bronią, a także promowanie abolicji kary śmierci.

Do czego wzywa Amnesty International

Możemy stworzyć świat, w którym każdy z nas korzysta ze wszystkich praw zawartych w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Na poziomie ONZ Amnesty domaga się:

  • Powszechnej ratyfikacji i implementacji traktatów dotyczących praw człowieka i standardów w tej dziedzinie.
  • Podmioty ONZ powinny być bardziej nastawione na prawa człowieka i skuteczniej reagować na kryzysy humanitarne.
  • Przyjęcia traktatów, by odpowiedzieć na nowe wyzwania, takie jak biznes a prawa człowieka, czy też prawo do prywatności.
  • Instytucjonalna reforma by lepiej i bardziej efektywne promować i chronić prawa człowieka przez ONZ.

Jak działa ONZ

Zgromadzenie Ogólne

Główny organ ONZ, gdzie każdy ze 193 państw członkowskich ma głos. Spotyka się od września do grudnia każdego roku i przyjmuje około 300 rezolucji rocznie, które dotyczą różnych spraw, w tym praw człowieka.

Rada Praw Człowieka

Powstała w 2006 roku i składa się z 47 członków. Spotyka się 3 razy w roku i może odpowiedzieć na pełne spektrum spraw dotyczących praw człowieka i stworzyć nowe standardy w tej dziedzinie. Może powołać komisje śledcze, misje poszukiwawcze i tworzyć rekomendacje da państw. Ponadto Rada sprawdza jak każde z państw członkowskich wypełnia swoje zobowiązania w dziedzinie praw człowieka podczas powszechnego przeglądu okresowego (UPR, Universal Periodic Review).

Rada Bezpieczeństwa

To najpotężniejszy organ ONZ, który posiada mandat do utrzymywania pokoju i bezpieczeństwa na świecie. Posiada 15 członków, w tym 5 stałych i 10 wybieranych. Rada Bezpieczeństwa może powołać misję pokojową, nałożyć sankcje i embargo na broń, zlecić dochodzenie w dziedzinie praw człowieka, autoryzować użycie siły, stworzyć międzynarodowe trybunały karne, czy też skierować sprawy do Międzynarodowego Trybunału Karnego.

Organy traktatowe

Istnieje 10 komitetów niezależnych ekspertów praw człowieka. Dziewięciu monitoruje, czy państwa wywiązują się ze swoich zobowiązań wynikających z podpisanych przez nie traktatów. Jeden monitoruje państa, w których ludziom odmawia się ich wolności.

Specjalne Procedury – Pomimo nazwy chodzi tu o ludzi – niezależnych ekspertów monitorujących i doradzających w sprawie danego państwa czy sprawy w imieniu Rady Praw człowieka. Istnieją 53 Procedury Specjalne, w tym Specjalni Sprawozdawcy, Niezależni Eksperci i Grupy Robocze.

Powszechny Przegląd Okresowy – Proces, w którym Rada Praw człowieka sprawdza, jak dobrze każde z państw członkowskich ONZ wypełnia swoje zobowiązania w dziedzinie praw człowieka. Organizacje i grupy społeczeństwa obywatelskiego odgrywają kluczową rolę podczas UPR poprzez przekazywanie informacji dotyczących sytuacji praw człowieka w kraju, które znajduje się pod przeglądem i sugeruje środki, które należy podjąć.

Sekretariat i Biuro Wysokiego Komisarza do Praw Człowieka (OHCHR) – Sekretariat jest służbą cywilną Organizacji Narodów Zjednoczonych. Jest kierowany przez Sekretarza Generalnego. OHCHR jest częścią Sekretariatu i jest kierowany przez Wysokiego Komisarza ds. Praw Człowieka, organ powołany przez Zgromadzenie Ogólne w 1993 roku. OHCHR kieruje implementacją programu praw człowieka. Ponadto przeprowadza badania, przygotowuje techniczną ekspertyzę dla rządów i narodowych instytucji, rozwija umiejętności i zajmuje się edukacją praw człowieka.

Pomóż teraz!

Kwota może składać się jedynie z cyfr. Wartość musi być dodatnia

Powiązane tematy

Powiązany temat

Czy Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. Niezależności Sędziów i Prawników przyjedzie do Polski?

Powiązany temat

Polska: Rząd pod coraz większą międzynarodową kontrolą praw człowieka i praworządności