Odpowiedzialność korporacji

Globalizacja zmienia świat, w którym żyjemy, stwarzając nowe i złożone wyzwania dla kwestii ochrony praw człowieka.

Podmioty gospodarcze, zwłaszcza korporacje działające na międzynarodową skalę, uzyskały władzę i wpływy na nieznaną dotąd skalę.

Wpływ korporacji na życie jednostek i społeczeństw jest bardzo silny. Czasami ich oddziaływanie jest pozytywne, np. kiedy tworzą nowe miejsca pracy, tworzą nowe technologie, które poprawiają jakość życia, czy przynoszą inwestycje przekładające się na rzeczywiste korzyści dla ludzi mieszkających tam, gdzie działają.

Niemniej Amnesty International ujawnia liczne przypadki, kiedy firmy wykorzystują luki prawne, a skutki ich działalności są dla miejscowej ludności tragiczne.

Istnieje niewiele skutecznych i funkcjonujących na poziomie państwowym lub międzynarodowym mechanizmów pozwalających skutecznie zapobiegać naruszeniom praw człowieka popełnionym przez korporacje lub pociągać je w takich okolicznościach do odpowiedzialności. Amnesty International działa na rzecz zmiany tego stanu rzeczy.

W Bodo Creek, położonym w nigeryjskim stanie Ogoniland, dwa trwające kilka tygodni wycieki ropy – w sierpniu i grudniu 2008 roku – zniszczyły tysiące rodzinnych gospodarstw. Były one następstwem niedbałości związanych z funkcjonowaniem rurociągu transnigeryjskiego, a w ich skutek okolica została pokryta grubą warstwą ropy. Amnesty International i nasz partner Centrum do spraw Środowiska, Praw Człowieka i Rozwoju (CEHRD) podjęły współpracę z miejscową społecznością, by nakłonić firmę Shell, odpowiedzialną za skażenie, do oczyszczenia środowiska i wypłacenia odszkodowania. Ostatecznie w grudniu 2014 roku mieszkańcy Bodo odnieśli zwycięstwo, a Shell – w wyniku wytoczonej w Wielkiej Brytanii sprawy sądowej –został zmuszony do wypłacenia bezprecedensowej kwoty odszkodowania w wysokości 55 milionów funtów.

„Dziękujemy wszystkim, którzy w jakikolwiek sposób przyczynili się do pomyślnego rozpatrzenia sprawy, zwłaszcza organizacjom pozarządowym, jak Amnesty International, które nas wsparły” – oznajmił Sylvester Kogbara, przewodniczący bodańskiej Rady Plemiennej i Starców.

Jak dochodzi do naruszeń praw człowieka?

Odpowiedzialność za ochronę praw człowieka spoczywa na każdym z państw. Niestety, wiele z nich nie wywiązuje się z tego obowiązku, co jest szczególnie widoczne w przypadku działalności korporacji – czy to z powodu słabości państw, inwestujących w nich firm, czy też zżerającej je korupcji.

Korporacyjne bezprawie

Działające ponad granicami państw korporacje często odpowiedzialne są za poważne naruszenia, na przykład pracę przymusową lub wysiedlanie społeczności z zamieszkiwanych przez nie ziem.

Nadużycia są szczególnie niepokojące w przemyśle wydobywczym, gdzie korporacje rywalizują ze sobą o coraz trudniej dostępne, a przez to bardziej wartościowe, zasoby naturalne. W nigeryjskim Ogonilandzie, z powodu zanieczyszczenia środowiska, w tym ziemi uprawnej i rzek, upadają tradycyjne gospodarstwa rolne. Cierpi na tym przede wszystkim ludność autochtoniczna, której tryb życia związany jest z uprawą roli.

Społecznościom lokalnym często odmawia się dostępu do informacji o wpływie działających w pobliżu korporacji, przez co wyklucza się je z podejmowania decyzji, które mają istotny wpływ na ich życie.

Wprawdzie przyjmuje się powszechnie, że na korporacjach spoczywa obowiązek przestrzegania praw człowieka, to jednak zbyt często czerpią one zyski z ich łamania. Mimo stanowionych przez liczne państwa praw, które pozwalają pociągać do odpowiedzialności korporacje za popełniane przez nie nadużycia, rzadko kiedy władza sądownicza je stosuje.

Kiedy społeczności szukają sprawiedliwości, bywa, że spotykają się z niewydolnym systemem sądowniczym, brakiem informacji, korupcją i zmową między państwem a korporacjami. Co gorsza, gdy biednym odmawia się sprawiedliwości, korporacje widzą, że mogą ich wykorzystywać bez ponoszenia żadnych konsekwencji.

O co zabiega Amnesty International?

  • Zapobieganie: wszystkie korporacje powinny z mocy prawa robić wszystko, by wykrywać i zapobiegać przypadkom łamania praw człowieka.
  • Odpowiedzialność: korporacje trzeba pociągać do odpowiedzialności za nadużycia, których się dopuszczają.
  • Zadośćuczynienie: osoby, których prawa zostały naruszone, muszą mieć możliwość dochodzenia sprawiedliwości i zadośćuczynienia.
  • Ochrona praw ponad granicami: korporacje działają na skalę międzynarodową, więc także prawo powinno rozciągać się ponad granicami, by skutecznie chronić prawa człowieka.

Przykład

Korporacje lobbują władze państwowe w celu uzyskania możliwości dokonywania międzynarodowych inwestycji, dostępu do rynków i regulacji podatkowych chroniących ich interesy. Zarazem jednak często występują przeciwko wszelkim zmianom w prawie międzynarodowym, które w kontekście ich działalności gospodarczej chroniłyby prawa człowieka.

Korporacje wykorzystują słabości legislacyjne, zwłaszcza w krajach rozwijających się, a najbardziej zagrożone ryzykiem wykorzystania są osoby najbiedniejsze. Na władzach państwowych spoczywa odpowiedzialność za ochronę ludności przed naruszeniami praw człowieka, w tym tych popełnianych przez korporacje, które ze swej strony powinny podlegać regulacjom prawnym zapobiegającym czerpaniu korzyści kosztem łamania tych praw.

30 lat walki o sprawiedliwość w Bhopalu

Kiedyś Bhopal, miasto położone w centralnych Indiach, znano pod nazwą „miasto jezior”, ale w historii zapisał się jako miejsce jednej z najgorszych katastrof wywołanych przez przemysł.

W 1984 roku w wyniku uwolnienia się toksycznego gazu w mieście zginęło ponad 20 000 osób, a zatruciu uległo ponad pół miliona. Trzydzieści lat później tragedia ta nadal jest symbolem trudu walki o ochronę praw człowieka, gdyż ci, którzy ocaleli, oraz aktywiści nadal bezskutecznie domagają się sprawiedliwości.

Walka jest nierówna – po jednej stronie są tysiące ludzi, często żyjących w ubóstwie, którzy przeżyli wyciek gazu i zabiegają o prawdę, sprawiedliwość i zadośćuczynienie, po drugiej zaś ponadnarodowa korporacja Union Carbide and Dow oraz chroniące je władze Indii i Stanów Zjednoczonych.

Historię tego, co wydarzyło się w Bhopalu, oraz wynikłą z tego trzydziestoletnią batalię o sprawiedliwość, najlepiej opowiedzą ci, którym są one najbliższe: ofiary oraz osoby je wspierające.

Działaj teraz!

Apel do FIFA: STOP wykorzystywaniu pracowników-migrantów!

Powiązane tematy

Powiązany temat

Katar: Pomimo reform migranci wciąż narażeni są na wykorzystywanie