Wystąpienie Irene Khan Sekretarz Generalnej Amnesty International na konferencji prasowej poświęconej sytuacji w Iraku. – Amnesty International

Wystąpienie Irene Khan Sekretarz Generalnej Amnesty International na konferencji prasowej poświęconej sytuacji w Iraku.

Prawa człowieka w Iraku:

  • AI od kilkudziesięciu lat opisywało i nagłaśniało ogromną skalę brutalnych nadużyć praw człowieka ze strony irackiego reżimu wobec przeciwników politycznych oraz Kurdów i Szyitów. Otrzymaliśmy doniesienia o tysiącach torturowanych i skazanych więźniach, o wielu innych słuch zaginął. Posiadamy setki dobrze udokumentowanych przypadków osób, których los jest do dziś niewyjaśniony.
  • Stale domagamy się sprawiedliwości dla ludności irackiej i uważamy, że jej prawo do sprawiedliwości musi być respektowane także teraz, zarówno w odniesieniu do przestępstw popełnionych w przeszłości przez władze reżimu jak również w odniesieniu do przestępstw popełnionych w czasie wojny przez siły irackie bądź koalicyjne (od momentu rozpoczęcia wojny martwimy się o los ludności cywilnej, która jest narażona na wybuchy bomb kasetowych i na iracką strategię ataków samobójczych)
  • Jesteśmy głęboko przejęci panującym obecnie stanem bezprawia. Jeszcze przed wybuchem konfliktu wraz z innymi zwracaliśmy uwagę władz amerykańskich i brytyjskich na konsekwencje dotyczące podstawowych i niezbywalnych praw człowieka ludności cywilnej. Wielokrotnie podkreślaliśmy, że wraz z upadkiem reżimu nastąpi kryzys prawa i porządku publicznego, poczucie niepewności może stanowić zagrożenie dla życia i ochrony własności, ostrzegaliśmy również przed możliwymi atakami odwetowymi oraz załamaniami w dostawach żywności i wody. Wydaje się, że Koalicja poświęciła więcej uwagi ochronie szybów naftowych niż szpitali czy ujęć wody.
  • Pierwsze przebłyski postawy Koalicji wobec prawa nie dadzą z pewnością Irakijczykom pewności siebie, ale też sytuacja nie przypomina kompletnej próżni prawnej.

Odpowiedzialność sił okupacyjnych:

  • Według międzynarodowego prawa humanitarnego (Czwarta Konwencja Genewska) siły brytyjskie i amerykańskie są obecnie władzami okupacyjnymi z przejrzystym i dobrze zdefiniowanym zakresem odpowiedzialności – wzywamy je do wypełnienia wszystkich zobowiązań. Międzynarodowe prawo humanitarne precyzyjnie określa te zobowiązania, co do których nie może być żadnych uchybień.
  • Władze okupacyjne mają obowiązek przywrócenia bezpieczeństwa i porządku publicznego – powinny to z góry zaplanować w świetle niedostatecznego przygotowania sił wojskowych do przeprowadzania tego typu operacji. Dostrzegamy wyjątkowy brak takiego planowania ze strony Koalicji.
  1. Koalicja musi niezwłocznie rozstawić siły policyjne i prewencyjne.
  2. Wezwanie irackiej policji – jeśli Koalicja w miejsce własnych sił posłuży się siłami lokalnymi, musi uruchomić efektywną i wnikliwą procedurę kwalifikacyjną, tak aby policjanci oskarżeni o popełnienie poważnych przestępstw nie wrócili na stanowiska. Starsi oficerowie mogli być zamieszani w sprawy nadużywania praw człowieka – szeroko zakrojona korupcja w przeszłości (jest to nienowy scenariusz, bo znany doskonale z Kosowa)
  3. Szok po lekturze artykułu na temat Dyncorp w piśmie Observer. Wygląda na to, że ta amerykańska firma bezpieczeństwa wewnętrznego zdobyła wielomilionowy kontrakt na organizację policji, wymiaru sprawiedliwości i więzień w Iraku. Ta sama firma prowadziła szajkę trzymającą w niewoli młode prostytutki. W Kolumbii firma pomogła w uruchomieniu sił paramilitarnych, które są znane z ogromnych nadużyć praw człowieka. Brak dochodzenia w tej kwestii jest czymś absolutnie skandalicznym.
  4. Użycie siły musi być zgodne ze standardami międzynarodowymi (wytyczne ONZ dotyczące egzekwowania prawa)
  • Siły koalicyjne mają obowiązek zapewnienia żywności, wody, opieki medycznej a także maksymalnego sprzyjania pracy humanitarnej. Widzieliśmy wszyscy plądrowane szpitale i ujęcia wody – wzywamy siły koalicyjne, by zapewniły organizacjom opieki możliwości działania.
  • Siły okupacyjne nie mogą wywozić ludności z terytorium Iraku. Wywiezienie przez USA więźniów do bazy wojskowej w zatoce Guantanamo lub wywiezienie więźniów przez Wielką Brytanię a następnie przekazanie USA będzie stało w jawnej sprzeczności z Konwencjami Genewskimi.
  • Siły okupacyjne mogą zatrzymywać cywili dla wymogów bezpieczeństwa, ale na jak najkrótszy okres – obywatele Iraku powinni być zwalniani z aresztu (bądź postawieni przed sądem) tak szybko jak to możliwe.
  • Siły okupacyjne mają obowiązek zapewnienia, że prawo będzie egzekwowane wobec każdego, niezależnie od przynależności etnicznej, religijnej I politycznej bez żadnej dyskryminacji.
  • Na czym będzie polegała odpowiedzialność sił okupacyjnych w przypadku zorganizowania rządu (administracji) tymczasowego- Jeśli administracja tymczasowa nie zostanie uznana przez społeczność międzynarodową za rząd iracki (jak np. administracja Hamida Karzai w Afganistanie), a siły okupacyjne zachowają kontrolę nad terytorium kraju, Koalicja w dalszym ciągu ponosi główną odpowiedzialność. Jeśli Koalicja zorganizuje administrację tymczasową, oczekujemy, że nie znajdą się w niej osoby zamieszane w przeszłości w naruszenia praw człowieka (pod tym względem historia Afganistanu jest mało obiecująca). Innym ważnym czynnikiem jest zapewnienie równowagi etnicznej, religijnej i płciowej.

Rola ONZ:

  • Obok zakresu odpowiedzialności, siły okupacyjne mają też ograniczenia w działalności pochodzące z międzynarodowego prawa humanitarnego. Koalicja ma tylko niewielkie możliwości stanowienia prawa (również prawa karnego) czy powoływania trybunałów. Może zawiesić przepisy i prawa, które jawnie dyskryminują czy naruszają prawa człowieka, ale nie może zmieniać czy reformować wymiaru sprawiedliwości. Nie może też w sposób legalny zastąpić prawa irackiego swoim jeśli powołuje trybunały. W wymiarze politycznym oznaczałoby to syndrom moralności zwycięzcy i mogłoby wywołać niezadowolenie w regionie, co jest oczywiście niepożądane.
  • Mimo to, iracki wymiar sprawiedliwości potrzebuje gruntownej reformy, był to przecież system uciskający ludność iracką; narusza on wiele podstawowych norm międzynarodowych z zakresu praw człowieka; część prawa karnego będzie musiała zostać zmieniona. Jednym z głównych postulatów AI jest reforma praw i systemu prawnego państwa zwłaszcza w tych obszarach, gdzie jawnie przyczyniał się on do łamania praw człowieka.
  • ONZ musi przewodzić reformie praw człowieka w Iraku. Tylko ONZ ma uprawnienia i niezbędną wiedzę do przeprowadzenia takiej reformy.

AI postuluje:

  1. Komisja Ekspertów ONZ (była Jugosławia) do opiniowania i właściwego doradzania ludności irackiej (ważne, by doradztwo było możliwie najszersze – to w końcu ich walka o pokój), a także do rekomendowania poszczególnych propozycji reformy irackiego wymiaru sprawiedliwości, jak również środków przejściowych – trybunałów międzynarodowych (ICTY, Rwanda) lub trybunałów mieszanych (Sierra Leone) – do rozpatrywania przeszłych i obecnych przypadków łamania praw człowieka, ktokolwiek by tego dokonał. Tak jak w byłej Jugosławii, organ ten mógłby prowadzić dochodzenia w sprawie zbrodni wojennych. Wszystko to jest kwestią miesięcy.
  2. Obserwatorzy ONZ ds. praw człowieka – obserwują i składają relacje na temat wszelkich nadużyć, służą niezbędną wiedzą i doradztwem odnośnie reformy instytucjonalnej i legislacyjnej. Ważne, by działo się to ‘w terenie’, ponieważ dodaje to wiary ludności lokalnej – nie zapominajmy o delikatnej równowadze pomiędzy grupami etnicznymi i religijnymi.
  3. Siły okupacyjne muszą w pełni współpracować z ONZ w kwestii praw człowieka, włączając w to zachowywanie wszelkiej dokumentacji, archiwów rządu irackiego.
  4. Wszyscy odpowiedzialni za poważne łamanie praw człowieka powinni stanąć przed obliczem organów sprawiedliwości.
  5. Żadnych amnestii czy ułaskawień, które uniemożliwiłyby poznanie prawdy czy skazanie winnych.
  6. Żadne układy polityczne nie mogą z góry (przed wydaniem wyroku) postanowić o amnestiach w przypadku osób łamiących prawa człowieka.

Podsumowując:
Natychmiastowe wyzwanie – siły okupacyjne lub jakakolwiek administracja tymczasowa przez nie ustanowiona muszą zapewnić respektowanie praw wojennych, niezwłoczne przywrócenie praw i porządku publicznego, ochrony ludności irackiej i jej potrzeb humanitarnych.

Większe wyzwanie: na dłuższą metę pewne kroki muszą zostać podjęte już teraz: prawa człowieka muszą stanowić punkt centralny wszystkich procesów odbudowy Iraku: podjąć kwestię bezkarności za minione przewinienia; budowa sprawiedliwego i efektywnego wymiaru sprawiedliwości; poszanowanie praw grup religijnych i etnicznych. Prawa człowieka ludności irackiej zostały przez USA i Wielką Brytanię wykorzystane jako wygodna przykrywka dla akcji wojskowej – teraz nadszedł czas spłaty zobowiązań.
Tłumaczenie: Łukasz Abramowicz

Podoba Ci się to co robimy? Nasze działania są możliwe dzięki regularnym darowiznom od osób prywatnych. Włącz się! Możesz zmienić lub uratować ludzkie życie!
Pomagaj prowadzić działania edukacyjne
Pomagaj wpływać na zmianę prawa
Pomagaj wysyłać badaczy do stref kryzysu

Pomóż teraz!

Kwota może składać się jedynie z cyfr. Wartość musi być dodatnia
5037