Aborcja – pytania i odpowiedzi

Pytania i odpowiedzi dotyczące aborcji, streszczające międzynarodowe standardy praw człowieka i stanowisko Amnesty International.

Czym jest aborcja?

Aborcja to zabieg medyczny przerywający ciążę. Potrzebują go kobiety, które z różnych powodów - ryzyka zdrowotnego, uszkodzenia płodu czy niechcianej ciąży - decydują się ją przerwać. Aborcje wykonywane przez wyszkolonych pracowników służby zdrowia w dobrych warunkach sanitarnych stanowią jeden z najbezpieczniejszych zabiegów medycznych.

Uniemożliwianie kobietom i dziewczynom dostępu do aborcji nie oznacza, że przestają jej one potrzebować. Dlatego próby zakazywania lub ograniczania aborcji nie przyczyniają się do zmniejszenia liczby zabiegów, a jedynie zmuszają kobiety do poszukiwania usług aborcyjnych, które bywają niebezpieczne, np. przeprowadzają je osoby niewyszkolone, w warunkach zagrażających zdrowiu lub życiu.

 

Dlaczego Amnesty International zabiera głos w tej sprawie? Dlaczego jest to kwestia praw człowieka?

Amnesty International od wielu lat prowadzi badania w obszarze praw kobiet, w tym od ponad 10 lat w sposób systemowy bada wpływ różnych rozwiązań prawnych w zakresie dostępu do aborcji na prawa człowieka. Prowadziliśmy badania w krajach o różnej kulturze i o różnym poziomie rozwoju ekonomicznego, m.in. w Irlandii, Salwadorze czy RPA. Pokazują one, że restrykcyjne prawo aborcyjne krzywdzi kobiety i dlatego Amnesty uważa, że powinno ono zostać zmienione.

Brak dostępu do możliwości przerwania ciąży prowadzi do naruszeń praw człowieka kobiet w ciąży, m.in. prawa do życia, zdrowia, ochrony życia rodzinnego i prywatnego, wolności od dyskryminacji, wolności od tortur i okrutnego traktowania. Restrykcyjne prawo dotyka w sposób nieproporcjonalny osoby ubogie, które nie mają środków, aby skorzystać z bezpiecznych i legalnych usług w innym kraju, tym samym przyczynia się do pogłębiania nierówności ekonomicznych.

Amnesty International uważa, że każda osoba powinna mieć swobodę decydowania o własnej integralności cielesnej, czyli podejmowania decyzji dotyczącej własnego ciała. Dotyczy to również życia reprodukcyjnego, w tym także kiedy i czy mieć dzieci. Dlatego kluczowe jest, aby uregulowania prawne dawały możliwość przerwania ciąży. AI nie doradza kobietom w ciąży, jaką decyzję powinny podjąć. Działa natomiast na rzecz zmiany prawa i praktyki, tak żeby kobiety mogły korzystać z tego zabiegu, jeśli chcą przerwać ciążę z różnych powodów.

 

Czy państwo nie ma obowiązku ochrony płodu?

Państwa powinny prowadzić działania na rzecz ochrony płodu, ale nie poprzez zakazywanie aborcji, lecz poprzez wspieranie kobiet w ciąży w dostępie do opieki zdrowotnej czy odpowiednich warunków życia i pracy. Tylko w takiej sytuacji ma szansę urodzić zdrowe dziecko.

Szczególnie ważne dla ochrony płodu jest wsparcie kobiet ubogich czy mieszkających w małych miejscowościach. Te pierwsze mogą mieć trudne warunki mieszkaniowe, problemy z utrzymaniem pracy, nie mieć pieniędzy na leki, dodatkowe badania czy nawet odpowiednie odżywianie. To wszystko wpływa na dobrostan płodu. Te drugie z kolei, mogą mieć ograniczony dostęp do opieki zdrowotnej z powodu odległości od przychodni czy szpitala. Działania Państwa muszą wspierać te kobiety, bo w ten sposób wspierany jest też odpowiedni rozwój płodu.

Dokumenty prawa międzynarodowego jasno wskazują, że prawa człowieka przynależą człowiekowi od momentu narodzin, a nie przed nimi. Amnesty za dokumentami organizacji i gremiów międzynarodowych przyjmuje, że ochrona płodu jest nierozerwalnie związana z ochroną zdrowia i życia kobiety, ponieważ płód jest częścią jej ciała.

 

Czy pozbawienie kobiet możliwości przerwania ciąży w przypadku uszkodzenia płodu można uzasadnić poszanowaniem praw osób z niepełnosprawnością?

Państwo ma wiele mechanizmów i możliwości, żeby działać na rzecz osób z niepełnosprawnościami i ich bliskich – jest to przede wszystkim odpowiednia polityka wsparcia dla tych osób, tak by ich prawa były respektowane, oraz dla ich opiekunów i opiekunek.

W Europie wszystkie kraje z wyjątkiem Irlandii Północnej i Malty dopuszczają możliwość przerwania ciąży w przypadku uszkodzenia płodu. Mimo że wraz z rozwojem medycyny wiele chorób można diagnozować i operować w fazie prenatalnej, wciąż zdarzają się przypadki, kiedy płód jest poważnie i nieodwracalnie uszkodzony, tzn. nie ma możliwości wyleczenia, a uszkodzenie jest poważne. W takich przypadkach decyzja o przerwaniu ciąży może okazać się konieczna.

Ponadto brak możliwości przerwania ciąży w tym przypadku prowadzi do wyjazdów kobiet za granicę w celu przerwania ciąży (tak działo się w Irlandii przez wiele lat) lub prowadzi do dramatu kobiet, które muszą kontynuować ciążę wiedząc, że ich dziecko urodzi się martwe albo będzie żyło jedynie kilka dni czy tygodni. Przede wszystkim jednak zakaz możliwości przerwania ciąży w tym przypadku może zagrażać zdrowiu kobiety, bo w przypadku komplikacji lekarze – mając na uwadze restrykcyjne prawo – mogą stawiać stan płodu ponad zdrowiem kobiety.

 

Czym jest klauzula sumienia lekarzy? Co jeśli lekarz odmawia wykonania zabiegu aborcji z powodu swoich przekonań?

Klauzula sumienia oznacza, że lekarz może powołać się na swoją religię lub światopogląd i odmówić wykonania zabiegu, np. zabiegu aborcji. Państwa mają prawo umożliwiać lekarzom powoływanie się na klauzule sumienia, ale jednocześnie są zobowiązane zapewnić, że nie będzie to godzić w życie, zdrowie i godność pacjentek i pacjentów. Międzynarodowe prawo praw człowieka wskazuje, że władze mają obowiązek wprowadzić procedury, które uniemożliwią naruszenia praw kobiet w służbie zdrowia, a co za tym idzie, że pacjentki będą mogły przejść przysługujące im zabiegi bez opóźnień czy niedogodności. Taką procedurą jest np. wprowadzenie obowiązku wskazania innego lekarza, który nie stosuje klauzuli, oraz udzielenia pacjentce wszystkich niezbędnych, rzetelnych informacji, żeby mogła skorzystać z zabiegu w innym miejscu. Jeśli ciąża zagraża życiu kobiety, lekarz ma obowiązek przeprowadzić zabieg aborcji bez względu na klauzulę sumienia lub, jeśli są ku temu warunki, zapewnić natychmiastową pomoc innego lekarza.

 

Dlaczego nie proponujemy, żeby kobiety oddawały dzieci do adopcji zamiast przerywać ciążę?

Oddanie dziecka do adopcji może być pewnym rozwiązaniem dla kobiet, które zaszły w niechcianą ciążę, jednak nie powinno być to rozwiązanie narzucone kobiecie. Ponadto w sytuacjach, gdy zagrożone jest życie lub zdrowie matki, adopcja jest rozwiązaniem, które nie zapobiegnie tym konsekwencjom.

 

Jakie prawo obowiązuje obecnie w Polsce i czy jest właściwie stosowane?

Polska należy do krajów, które bardzo ograniczają dostęp do aborcji. Tylko w dwóch miejscach w Europie prawo jest tak restrykcyjne: w Polsce i na Malcie. Ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży z 1993 roku precyzuje, że aborcja jest dopuszczalna w trzech przypadkach:

  • gdy ciąża jest wynikiem gwałtu;
  • gdy ciąża zagraża zdrowiu lub życiu kobiety;
  • gdy mamy do czynienia z poważnym i nieodwracalnym uszkodzeniem płodu.

Lekarzowi i osobie pomagającej w uzyskaniu dostępu do zabiegu w innym przypadku niż te trzy grozi kara pozbawienia wolności. W dostępie do aborcji w tych przypadkach przeszkadza jednak niewłaściwe stosowanie tego prawa. Kobiety, które mogłyby zgodnie z prawem skorzystać z tego zabiegu, mają problem ze znalezieniem lekarza niestosującego klauzuli sumienia. Dodatkowo lekarz, który odmawia wykonania zabiegu kierując się klauzulą sumienia nie ma obowiązku wskazać innego lekarza i kobieta jest pozostawiona sama sobie, a droga odwoławcza od decyzji o odmowie wykonania zabiegu trwa za długo.

Oprócz tego, przewidziana przez prawo kara pozbawienia wolności dla lekarza sprawia, że wielu lekarzy boi się wykonywać zabiegi, ponieważ obawiają się zgłoszenia sprawy do prokuratury, szczególnie w przypadkach problematycznych, kiedy to do nich należy ocena stanu zagrożenia życia lub zdrowia kobiety.

W praktyce skorzystanie z możliwości przerwania ciąży w jednym z powyższych przypadków jest bardzo trudne. Zwracał na to uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka, który stwierdził naruszenie przez Polskę praw człowieka w przypadkach, w których kobiety nie mogły skorzystać z aborcji, mimo że prawo formalnie przewidywało taką możliwość.

 

W świetle stanowiska Amnesty w sprawie aborcji, co jest problematyczne w polskim prawie?

Amnesty zabiega o to, by kobiety znajdujące się w różnych sytuacjach, miały możliwość przerwania ciąży: zarówno te, które jej potrzebują z powodu gwałtu, zagrożenia dla zdrowia, uszkodzenia płodu czy takie, które zaszły w niechcianą ciążę.

Polskie prawo nie przewiduje możliwości przerwania ciąży, która jest ciążą niechcianą, której kobieta nie chce kontynuować np. z powodu swojej sytuacji ekonomicznej. Dodatkowo w Polsce bardzo trudno jest uzyskać dostęp do aborcji nawet w trzech wyjątkowych sytuacjach, które przewiduje prawo.

Amnesty International zaleca zmianę prawa państwom, które mają restrykcyjne prawo aborcyjne, jak również zapewnienie, że dostęp do możliwości przerwania ciąży będzie realny, tzn. państwo będzie likwidować przeszkody, które utrudniają dostęp do zabiegu kobietom, które go potrzebują. Taką przeszkodą może być zarówno nadużywanie klauzuli sumienia, jak i brak dostępu do rzetelnych informacji o zabiegu i możliwościach, jakie ma kobieta w ciąży.

 

Aborcja najważniejsze fakty>>>

Wróć do strony kampanii “Moje ciało a prawa człowieka”>>>

Powiązane tematy

Powiązany temat

Polska: protesty w czasach izolacji doprowadzają do „zamrożenia” ustaw ograniczających dostęp do aborcji i zakazujących edukacji seksualnej

Powiązany temat

Europa: w warunkach pandemii koronawirusa niezagwarantowanie bezpiecznego dostępu do aborcji zagraża zdrowiu kobiet i dziewcząt

Powiązany temat

Sierra Leone: Zniesiono dyskryminacyjny zakaz uczęszczania do szkół dziewcząt w ciąży