Mjanma: zamach stanu, protesty i brutalna reakcja wojska – Amnesty International

Mjanma: zamach stanu, protesty i brutalna reakcja wojska

1 lutego 2021 r. Siły Zbrojne Mjanmy dokonały zamachu stanu i przejęły władzę w kraju. Dzień i noc stosują przemoc wobec własnego narodu. Od wyłączenia Internetu, arbitralnych zatrzymań późno w nocy podczas godziny policyjnej, do pozasądowych egzekucji pokojowo protestujących na ulicach i świadków tych wydarzeń w domach. Jaka jest najnowsza historia Mjanmy i jak obecnie wygląda sytuacja jej mieszkańców?

HISTORIA KRAJU

Od 1962 r. w Mjanmie (dawniej Birma) rządziło wojsko. Rządy armii zakończyły się w 2011 r., kiedy to przeprowadzono wybory parlamentarne i wdrożono reformy. W 2012 r. po raz pierwszy od 9 lat delegacja Amnesty International odbyła wizytę w Mjanmie. W 2015 r. wybory wygrała partia Narodowa Liga na rzecz Demokracji. Na czele rządu stanęła Aung San Suu Kyi, była opozycjonistka i laureatka Pokojowej Nagrody Nobla, a prezydentem został Win Myint. Wyniki wyborów zakwestionowała armia i powiązani z nią politycy.

Podczas wyborów powszechnych w listopadzie 2020 r. głosowanie zostało odwołane w dotkniętych konfliktem wewnętrznym częściach kraju, w tym w większości stanu Arakan. W rezultacie ponad 1,5 miliona ludzi, głównie Arakanów, zostało pozbawionych prawa do głosowania. Zdecydowana większość populacji Rohingja została pozbawiona praw wyborczych już przed wcześniejszymi wyborami – w 2015 r. poprzez unieważnienie dokumentów tożsamości „Białej Karty”. Aung San Suu Kyi zachowała w 2020 r. większość parlamentarną. Partia rządząca uzyskała 83% głosów. Wynik ten podważali wojskowi oraz sprzymierzona z nimi partia Unia Solidarności i Rozwoju. W styczniu 2021 r. armia zaczęła mówić o siłowym przejęciu władzy w kraju i zawieszeniu konstytucji.

ZAMACH STANU

We wczesnych godzinach rannych, w poniedziałek 1 lutego 2021 r. wojsko Mjanmy, znane również jako Tatmadaw, zaczęło aresztowania dziesiątek osób, pośród których byli także faktyczna głowa państwa Aung San Suu Kyi, prezydent Win Myint i wielu innych wysokich rangą urzędników i innych przedstawicieli ich partii politycznej- Narodowej Ligi na rzecz Demokracji. Wiele z tych osób zebrało się w stolicy administracyjnej, Nay Pyi Taw, ponieważ nowy parlament miał odbyć swoją pierwszą sesję 1 lutego po głosowaniu w wyborach powszechnych w listopadzie 2020 r. Jednocześnie Tatmadaw aresztował także przedstawicieli mniejszości etnicznych, działaczy politycznych i obrońców praw człowieka. Wiele aresztowań miało miejsce w Yangon, największym mieście w kraju, ale aresztowania objęły cały kraj, w tym urzędników pochodzących z wyborów regionalnych. Rankiem 1 lutego wojsko ogłosiło roczny stan wyjątkowy pod kierownictwem głównego dowódcy Generała Min Aung Hlaing. Generał Myint Swe został mianowany na pełniącego obowiązki prezydenta, ale władza prezydencka została przekazana głównemu dowódcy.

W miesiącach następujących po puczu ludność Mjanmy organizowała w całym kraju pokojowe protesty, a także strajki generalne. Armia odpowiedziała na nie przemocą. W Mjanmie nastąpiła znaczna eskalacja represji. Siły bezpieczeństwa w sposób zaplanowany, skoordynowany i z premedytacją stosują coraz bardziej śmiercionośne taktyki i broń przeciwko pokojowo protestującym i przypadkowym osobom w całym kraju. Przeciwko pokojowym demonstrantom używane są ostre naboje, gumowe kule, armatki wodne, gaz łzawiący, petardy błyskowe i proce. Taką broń i taktykę zwykle widuje się na polu walki.

Lokalna organizacja pozarządowa AAPP_Burma aktualizuje listy aresztowanych i zmarłych. Na dzień 19 kwietnia 3 261 osób zostało aresztowanych, oskarżonych lub skazanych a 738 zabitych przez siły wojskowe.

KTO JEST KIM

Tatmadaw – siły zbrojne Republiki Związku Mjanmy obejmujące wojska lądowe, marynarkę, lotnictwo, a także policję. Siły zbrojne liczą około pół miliona ludzi. Nieregularne oddziały paramilitarne liczą dalsze 72 000 ludzi.

Aung San Suu Kyi – birmańska polityk i wieloletnia opozycjonistka. Obecnie nie jest uznawana przez Amnesty International za więźniarkę sumienia ze względu na jej rolę w łamaniu praw człowieka wobec ludności Rohingja. Uważamy, że aktywnie podsycała napięcia i wrogość wobec Rohingja i międzynarodowych organizacji humanitarnych. Odrzuciła również i bagatelizowała zarzuty dotyczące poważnych naruszeń praw człowieka.

Min Aung Hlaing – mjanmański generał, głównodowodzący Sił Zbrojnych Mjanmy. W 2021 r. wraz z grupą podległych mu wojskowych dokonał udanego zamachu stanu w Mjanmie, przejmując władzę w kraju. Amnesty International wymieniła wcześniej generała Min Aung Hlaing jako jedną z osób, które powinny być objęte dochodzeniem w sprawie odpowiedzialności za zbrodnie przeciwko ludzkości popełnione podczas czystek etnicznych ludności Rohingja w północnym stanie Arakan w 2017 r. Pod jego kierownictwem wojsko dopuściło się poważnych naruszeń praw człowieka, w tym zbrodni wojennych, w Arakinie, Czin, Kaczin i północnych stanach Szan. Amnesty ujawniła dowody masowych ataków lotniczych, w których zginęła lub została ranna ludność cywilna, w tym dzieci, a także dowody tortur i arbitralnych zatrzymań. Misja wyjaśniająca ONZ w sprawie Mjanmy wezwała do ścigania generała wyższego szczebla Min Aung Hlaing i innych wyższych rangą wojskowych Mjanmy za ludobójstwo, zbrodnie przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne.

Rohingja – muzułmańska grupa etniczna zamieszkująca północną część stanu Arakan w Mjanmie, licząca ponad milion osób. Nadal trwają zbrodnie przeciwko ludzkości na ok. 600 000 Rohingja wciąż żyjących w stanie Arakan w Mjanmie. Po kilku falach brutalnych operacji wojskowych w 2016 i 2017 r. prawie 1 milion Rohingja musiało uciekać do Bangladeszu, gdzie żyją w zatłoczonych obozach dla uchodźców, zależnych od pomocy humanitarnej, aby przetrwać. Rohingja po obu stronach granicy już przed zamachem stanu zmagali się z ogromnymi trudnościami i niepewnością.

Birma/Mjanma/Mjanmar – możemy spotkać się z kilkoma nazwami tego samego kraju, co bywa mylące. Historycznie, nazwa Birma (Burma) była przez cały okres kolonialny oficjalną angielską nazwą kolonii. W 1989 r., kiedy wojsko doszło do władzy, zmieniono nazwę na „Mjanma” (która jest dawną nazwą królewską), a w języku angielskim brzmi ona “Myanmar”. Zmianą nazwy chciano pozbyć się kojarzenia z kolonialną przeszłością. Jednak wciąż wiele państw oraz mjanmańskich grup etnicznych, które nie uznały władzy wojska, nie uznały także zmiany nazwy kraju. W Polsce w 2012 r. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych zatwierdziła ostatecznie nazwę Mjanma z zastrzeżeniem, że opcjonalne pozostaje określenie Birma.

UŻYCIE ŚMIERCIONOŚNEJ BRONI

Badania Amnesty International ujawniły, że wojsko Mjanmy używa śmiercionośnych taktyk i broni przeciwko protestującym, które są zwykle spotykane na polu bitwy, a nie podczas działań policyjnych.

Po weryfikacji ponad 50 nagrań wideo z trwających prześladowań, Amnesty International’s Crisis Evidence Lab potwierdza, że siły bezpieczeństwa wdrażają zaplanowane, systematyczne strategie, w tym zwiększone użycie śmiercionośnej siły. Wiele z udokumentowanych zabójstw to egzekucje pozasądowe. 55 nagrań, nakręconych od 28 lutego do 8 marca, zostało nagranych przez członków społeczeństwa i lokalne media w miastach takich jak Dawei, Mandalay, Mawlamyine, Monywa, Myeik, Myitkyina i Yangon. W nagraniu z 28 lutego widać, jak jeden z wojskowych w Dawei najwyraźniej pożycza swój karabin funkcjonariuszowi policji, który rozmieszczony jest obok niego. Oficer kucnął, wycelował i strzelił, a grupa stojących z nim funkcjonariuszy świętowała.

Amnesty International zidentyfikowała siły bezpieczeństwa uzbrojone w różnorodną wojskową broń palną, w tym chińskie lekkie karabiny maszynowe RPD, a także lokalne karabiny snajperskie MA-S, karabiny półautomatyczne MA-1, karabiny maszynowe BA-93 i BA-94, repliki Uzi. Broń ta jest całkowicie nieodpowiednia do stosowania dla zabezpieczania porządku podczas protestów. Zgodnie z wytycznymi ONZ, siły bezpieczeństwa powinny powstrzymać się od użycia broni palnej, chyba że istnieje bezpośrednie zagrożenie śmiercią lub poważnym uszkodzeniem ciała i nie ma dostępnej odpowiedniej alternatywy.

Dalsza analiza zdjęć i nagrań wideo pokazuje, że jednostki wojskowe zaangażowane w te śmiertelne represje to między innymi Dowództwo Yangon, Dowództwo Północno-Zachodnie Dowództwo oraz 33, 77 i 101 Dywizje Lekkiej Piechoty (LID), często działające u boku policjantów, a czasem użyczające im swojej broni.

Według materiałów filmowych zbadanych przez Amnesty International, 33. LID jest obecnie rozmieszczony w Mandalay, 77. w Yangon, a 101. w Monywa. W ostatnich dniach we wszystkich trzech miastach doszło do skrajnych przypadków użycia nadmiernej siły, w tym zabójstw, przez siły bezpieczeństwa. Niektóre z oddziałów wojskowych są znane z okrucieństw i poważnych naruszeń praw człowieka, dokonywanych w stanach Arakan, Kaczin i północnym Szan. Amnesty International oskarżyła żołnierzy z 33. LID o zbrodnie wojenne w północnym stanie Szan w 2016 i 2017 r. oraz o zbrodnie przeciwko ludzkości wobec Rohingja w stanie Rakhine w 2017 r.

Jedną z ofiar wojska jest Mya Thwe Thwe Khaing. Rodzina potwierdziła jej odejście 19 lutego 2021 r. 11 lutego 2021 r. eksperci Amnesty International’s Crisis Evidence przeanalizowali nagrania z mediów społecznościowych z protestów 9 lutego, podczas których została zastrzelona, potwierdzając fakt, że zginęła z rąk policji, jak również identyfikując model wyprodukowanego w Mjanmie lekkiego karabinu maszynowego, który policjanci mieli przy sobie podczas protestu. Władze zaprzeczają, że na miejscu była jakakolwiek śmiercionośna broń.

ODCIĘCIE INTERNETU

Według doniesień, w dniu 6 lutego wojsko Republiki Związku Mjanmy nakazało przedsiębiorstwom telekomunikacyjnym w tym kraju całkowite zamknięcie usług internetowych i 4G. Wcześniej, 5 lutego, nakazano firmom telekomunikacyjnym zablokowanie dostępu do Twittera i Instagrama. Już 4 lutego wojsko ogłosiło, że nakazuje operatorom telekomunikacyjnym zablokowanie dostępu do Facebooka do 7 lutego.

Gdy 1 lutego trwał przewrót wojskowy, w kilku częściach kraju odnotowano przerwy w dostawie Internetu i telekomunikacji, w tym w stolicy Nay Pyi Taw, największym mieście Yangon, a także w stanach Szan i Kaczin oraz regionach Mandalay i Sagaing. Dostęp został później przywrócony. Od ponad roku na dotkniętych konfliktem obszarach stanów Arakan i Czin w kraju obowiązują również ograniczenia w dostępie do mobilnego Internetu. Dostęp do Internetu 4G na tych obszarach został podobno przywrócony późnym wieczorem 2 lutego 2021 r.

Takie ograniczenia stanowią realne zagrożenie dla ludności cywilnej, zwłaszcza gdy dostęp do informacji jest tak istotny w czasie pandemii COVID-19 – a tym bardziej, gdy sytuacja na miejscu jest tak napięta w czasie zamachu stanu i na obszarach dotkniętych konfliktem.


Zdjęcie w nagłówku: Protestujący chronią się podczas starć z policją, 28 lutego 2021. Rangun, Mjanmar. Photo by Hkun Lat/Getty Images.

Wezwij Radę Bezpieczeństwa ONZ, aby pociągnąć Siły Zbrojne Mjanmy do odpowiedzialności. PODPISZ PETYCJĘ

Podoba Ci się to co robimy? Nasze działania są możliwe dzięki regularnym darowiznom od osób prywatnych. Włącz się! Możesz zmienić lub uratować ludzkie życie!
Pomagaj prowadzić działania edukacyjne
Pomagaj wpływać na zmianę prawa
Pomagaj wysyłać badaczy do stref kryzysu

Działaj teraz!

Zatrzymajmy zbrodnie w Mjanmie

110443