Wolne Sądy, Wolni Ludzie

Sądownictwo niezależne od polityki i sędziowie wolni od nacisków władzy to najważniejsze gwarancje naszego prawa do sądu!

Kampania

sedzia konstytucja wolne sady

Nie pozwól na uciszanie i zastraszanie sędziów!

Od kilku lat władze przeprowadzają w Polsce reformę sądownictwa. Choć tak potrzebna, by usprawnić i skrócić postępowania sądowe, to niestety nie skupia się na wadach naszego wymiaru sprawiedliwości, lecz na podporządkowaniu sędziów politykom sprawującym władzę. Powstrzymaj niesłuszne postępowania dyscyplinarne.

Zdjęcie obok: Demonstracja „Wolne Sądy, lipiec 2018. © Omar Marques/SOPA/LightRocket/Getty Images

 

statystyki po polsku judiciary in Poland SM POLISH

Jak władza wykonawcza przejęła władzę sądowniczą

Zaczęło się od samej góry – od przejęcia Trybunału Konstytucyjnego. A potem poszło już lawinowo: błyskawicznie uchwalanymi ustawami rozwiązano dotychczasową i obsadzono nową Krajową Radę Sądownictwa swoimi, bo wybranymi przez polityków a nie sędziów, ludźmi, wymieniono prezesów i wiceprezesów sądów i próbowano przejąć Sąd Najwyższy usuwając część dotychczasowych sędziów (częściowo nieskutecznie z powodu interwencji Unii Europejskiej), tworząc nowe Izby i znów obsadzając je „swoimi”. Na koniec wprowadzono nowy model postępowania dyscyplinarnego, całkowicie w rękach Ministra Sprawiedliwości – bat na każdego nieposłusznego sędziego w kraju.

Blog: Chcemy Sądu wolnego od nacisku – komentarz Draginji Nadaždin>>

Jeszcze mamy prawo

Jakie są skutki po 3 latach reformy dla obywateli?

Polskie sądownictwo, po trzech latach reformy, zmieniło się całkowicie, bo utraciło gwarancje niezależności od góry do dołu, a jednocześnie pozostało niezmienne: przeciążone, przeformalizowane, z długotrwałymi, uciążliwymi procedurami, nieprzystępne w codziennej, ludzkiej walce o sprawiedliwość.

Z chwilą gdy sądownictwo utraci swoją niezależność, powstałe szkody pozostaną na pokolenia. Jestem sędzią od 1984 roku i doświadczyłam trudnych czasów. Nie sądziłam, że znów mnie to spotka. Prawda jest taka, że obecnie jest nawet gorzej.
Alina Czubieniak, sędzia Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim
konstytucja polska flaga

Jakie są skutki reformy dla sędziów?

Największymi ofiarami tej reformy wydają się sędziowie – zniesławiani, obrażani, dyskredytowani, przedstawiani jako komuniści, złodzieje, wariaci, łapówkarze, wręcz „kasta” żądnych przywilejów degeneratów. Ci, którzy się nie zgadzają na taką wizję polskiego sądownictwa lub krytykują nowe rozwiązania wypowiadając się publicznie, szybko dowiadują się o uruchamianych wobec nich postępowaniach dyscyplinarnych – pod jakimkolwiek pretekstem: za tweeta, za symulację rozpraw, za przyjęcie nagrody za działalność społeczną.

158

prezesów sądów wymienionych w 2017-18, 46 zrezygnowało

27

sędziów Sądu Najwyższego zmuszonych do przejścia w stan spoczynku w 2018
Nigdy wcześniej nie zabieraliśmy głosu. Teraz mówimy głośno… Tak, czujemy naciski, ale nie sądzę żebyśmy mieli zamilknąć
Sędzia Dorota Zabłudowska z Sądu Rejonowego w Gdańsku
Demonstracja Wolne Sądy przed Pałacem Prezydenckim w Warszawie, lipiec 2018.

Dlaczego powinno nam zależeć?

Bo największymi przegranymi tej reformy jesteśmy my – zwykli ludzie, których pozbawiono prawa do niezależnego sądu, jednej z podstaw sprawiedliwego procesu.

Zakaz wydawania poleceń sędziom i wywierania w jakikolwiek sposób, bezpośrednio czy też pośrednio, nacisku na sędziego, aby skłonić go do orzekania w określony sposób, to oczywistość i podstawa wiarygodności sądów. Potrzebujemy silnego przekonania, że sądy to ostoja zdrowego rozsądku i ostania deska ratunku, a sędziowie są wolni od jakichkolwiek prób wpływania na ich decyzje – to zewnętrzy aspekt sędziowskiej niezawisłości. Ale równie ważny jest aspekt subiektywny – sam sędzia musi mieć bezwzględne poczucie wolności od jakichkolwiek nacisków.

Właśnie temu służą wszystkie gwarancje niezawisłości, aby sędziowie nie musieli być „bohaterami”, ale by mogli bez obaw i przystosowywania się do politycznych wymagań polityków będących akurat u władzy, decydować o naszych sprawach zgodnie z obowiązującym prawem, i tylko na jego podstawie. Dyskredytowanie sądów i pozbawianie ich niezawisłości może doprowadzić sytuacji, w której zabraknie bezstronnego sądu, który by zdecydował czy faktycznie istnieją podstawy, by zastosować tymczasowe aresztowanie wobec kolejnej osoby zatrzymanej o 6. rano w świetle kamer rządowej telewizji.

Po co nam te sądy – przeczytaj więcej: Niezależne i niezawisłe?>>

Rządy często uważają działania sędziów i prawników na rzecz ochrony praw człowieka i fundamentalnych wolności za ingerencję polityczną
Specjalny Sprawozdawca ds. niezależności sędziów i prawników, 2007 r.
255247

Czym są postępowania dyscyplinarne?

W polskim prawie przewinienie dyscyplinarne to: oczywista i rażąca obraza przepisów prawa i uchybienia godności urzędu (art. 107 Ustawy o ustroju sądów powszechnych, art. 173 Ustawy Prawo o prokuraturze).

W praktyce za potencjalne „uchybianie godności” uznano między innymi:

  • przyjęcie Nagrody Równości (sędzia Dorota Zabłudowska),
  • zapytanie Trybunału UE o interpretację prawa (sędziowie Ewa Maciejewska i Igor Tuleya),
  • prowadzenie symulacji rozpraw na festiwalu muzycznym (sędziowie Arkadiusz Krupa i Monika Frąckowiak),
  • napisanie tweeta (sędzia Dorota Zabłudowska),
  • udział w wiecu poparcia dla sędziów (prokurator Piotr Wójtowicz),
  • uniewinnienie demonstrantów protestujących przeciwko władzy (sędzia Sławomir Jęksa).
Ostatnie miesiące pokazują, że te postępowania mają służyć nie ściganiu osób, które dopuszczają się łamania prawa, tylko ściganiu sędziów, którzy myślą zupełnie inaczej niż obóz rządzący
sędzia Igor Tuleya
Zabłudowska2

Historia sędzi Doroty Zabłudowskiej

„Wiem, że do mojego prezesa [sądu] i szefa mojego wydziału trafił wniosek [Rzecznika Dyscyplinarnego] o sporządzenie pisemnych opinii o jakości mojej pracy, więc mogę sobie wyobrazić, że kolejnym krokiem będzie próba znalezienia jakichś zarzutów dyscyplinarnych przeciwko mnie w miejscu pracy”.
Sędzia Dorota Zabłudowska

Na początku 2019 sędzia Dorota Zabłudowska otrzymała dwa wezwania od zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Michała Lasoty, zawiadamiające ją o możliwym popełnieniu przez nią przewinienia uchybienia godności sędziego poprzez przyjęcie nagrody od Prezydenta Gdańska, Pawła Adamowicza. Chociaż pismo datowane było na 23 stycznia, sędzia otrzymała je 5 marca. Prezydent Adamowicz został śmiertelnie pchnięty nożem 13 stycznia 2019 r. podczas dorocznego wydarzenia charytatywnego. Był znany z poparcia dla praw osób LGBTI oraz otwartej postawy wobec uchodźców i migrantów.

Podczas spotkania z Amnesty International w marcu 2019 r. Rzecznik Dyscyplinarny stwierdził, że Prezydent Adamowicz uczestniczył w charakterze oskarżonego w trwającym postępowaniu w tym samym sądzie, w którym pracuje sędzia Zabłudowska. Sędzia Zabłudowska wyjaśniała, że Prezydent nie uczestniczył w wyborze laureatów nagrody, którą otrzymała. Nagrodę przyznała Rada Równego Traktowania, a otrzymaną kwotę sędzia przekazała na rzecz organizacji charytatywnej.

„Zanim przyjęłam nominację, sprawdziłam warunki przyznawania nagrody żeby uniknąć tego rodzaju spekulacji o powiązaniach z politykami”, wyjaśnia sędzia Zabłudowska w rozmowie z Amnesty International[4]. Sędzia Zabłudowska stwierdziła również, że nie zna sprawy dotyczącej Prezydenta Adamowicza, a o toczącym się przeciwko niemu postępowaniu dowiedziała się z mediów. Mimo to Rzecznik Dyscyplinarny uznał, że przyjęcie przez sędzię Zabłudowską nagrody, w tym nagrody pieniężnej o wartości 3300 zł, stanowiło ingerencję w niezależność sędziowską oraz, że jest nie do zaakceptowania by sędzia „przyjmował pieniądze od oskarżonego”.

30 stycznia 2019 r. Rzecznik Dyscyplinarny zażądał również od sędzi Zabłudowskiej wyjaśnień w związku z jej tweetem po śmierci prezydenta Adamowicza, w którym napisała: „Tak kończy się mowa nienawiści”. W czasie powstawania niniejszego raportu postępowanie to było w toku.

Więcej przypadków podobnych postępowań dyscyplinarnych w naszym raporcie.


Blog: Kiedy sędzia staje się obrońcą praw człowieka>>>

nowe postepowania schemat10

Jak wyglądają nowe postępowania dyscyplinarne?

Nowe postępowania dyscyplinarne są całkowicie w rękach Ministra Sprawiedliwości. To on:

  • wybiera sędziów, którzy orzekają w sprawach dyscyplinarnych
  • może sprzeciwić się KAŻDEJ decyzji rzecznika (prokuratora) dyscyplinarnego
  • może zaskarżyć KAŻDE rozstrzygniecie sądu dyscyplinarnego.

Dodatkowe informacje na temat postępowań dyscyplinarnych znajdują się w raporcie Komitetu Obrony Sprawiedliwości od roku organizującym wsparcie dla sędziów i prokuratorów podlegających pokazowym postępowaniom dyscyplinarnym.

Sąd5

Jakie są reakcje na świecie?

Pozbawianie polskiego sądownictwa niezależności i zastraszanie sędziów nie uszło uwadze organizacji międzynarodowych. Krytyczne stanowisko w tej sprawie wyraziła m.in. Komisja Wenecka, Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. niezależności sędziów i prawników, Komisarz Praw Człowieka Rady Europy.

Europejska Sieć Rad Sądownictwa (ENJC) wykluczyła ze swojego grona nową polską KRS uznając, że nie spełnia ona wymagań niezależnego organu.

Szczególnie ostro zareagowała Unia Europejska uruchamiając pod raz pierwszy w historii procedurę art. 7 Traktatu o Unii Europejskiej mogącą doprowadzić do zawieszenia praw członkowskich Polski w Unii Europejskiej. Komisja Europejska stwierdziła, że polska reforma sądownictwa naruszyła prawo unijne i uruchomiła przeciwko Polsce trzy różne postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości UE w Luksemburgu.

Wyjaśniamy jakie postępowania unijne toczą się przeciwko Polsce za naruszenia praworządności i zamach na niezależność sądownictwa>>

Amnesty International wzywa polskie władze do:

• niezwłocznego zaprzestania postępowań dyscyplinarnych podejmowanych przeciw sędziom i prokuratorom wyłącznie z powodu korzystania przez nich z prawa do wolności wypowiedzi, z powodu wydawanych wyroków oraz innych zgodnych z prawem czynności bezpośrednio związanych z pełnionymi funkcjami.

 

• dokonania rewizji nowego systemu postępowań dyscyplinarnych w celu zapewnienia ich niezależności od rządu, w tym w szczególności od Ministra Sprawiedliwości oraz do zaniechania używania ich jako środków odwetu lub innych form nacisku i nękania sędziów.

 

• zmiany ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, tak aby wybór członków – sędziów dokonywany był przez innych przedstawicieli władzy sądowniczej, nie władzy wykonawczej oraz/lub ustawodawczej.

 

• podjęcia niezwłocznie konkretnych działań przywracających i gwarantujących niezależność Sądu Najwyższego.

Działaj teraz! Nie pozwól na uciszanie i zastraszanie sędziów!